Tam tak te chuan kan chhut ngailo a ni mai thei, mahse engzat fakau nge Mipui te hian kan fate lehkha zirtir nan a kan ram a pawisa te hi kan hman tih kan hriat a hun in ka hria, he subject hi a ngial a ngan in in chhut dawn teh ang.
Tun hma College kan kal ve lai te kha chuan thlakhat ah cheng sanghnih te hian kan in tla ve em em thin kha a nia, College hostel a kan awm vang te pawh a nia nge, a tlem in lo ti mai thei 1995 lai vel kha chuan. Tun ah zawng khawvel pawh a changkang tawh a, tun hma Shillong pel ngai vak lo khan tun ah chuan kan zirlai tam zawk te chuan North and South India lam ah bu kan khuar ta fur hlawm mai. Heng Delhi, Chandigarh, Bangalore, Hyderabad, Mumbai, Culcutta, Chennai ets ah te hian mizo zirlai chhiar tham fe kan awm ta.
Engvang a Mizoram a lehkha kan fate kan zitir lohna chhan, ram pawn a kan kal tir na chhan tih zawhna hi ka rilru ah a lian hle. Lehkhathiam tam lam ah chuan India ram ah pahnihna kan ni ngei mai. MA, BA rual val pawh kan tam, mahse kan fate rampawn ah kan dah tlat si. A dik a dik chuan kan zoram Educational facilities leh infrastructure neih te hi thiamna tak tak neih nan chuan an la hman tlak loh tih chu a chiang reng mai awm e. Plus two zirlai, a bik in sorkar school a kal ho te hi an khawngaihthlak ngawt in ka hria. Plus two zirtirtu te kan sorkar in an lak hlim khan a tam zawk tih theih deuhthaw te chu, induhsak na vang a lut, thiam reng vang a lut an ni lo tih hi han en hian a hriat ngawih ngawih mai a ni. Net pawh paltlang theilo, an subject pawh zirlai te hnen a sawifiah tha thiam hleilo ho hnuai a zir te tan hi chuan khua hi a var har ve viau ta ve ang. Nawrh te hi an la hrat phian leh nghal a.
A tam zawk contract a thawk a ni a, hlawh pun in sorkar an han kar thin te phei hi chu mi ram sorkar ang nei ve ila chuan an bang phiar tawh ang, an vannei a sorkar dawihzep lutuk ho hnuai a kan ram a la kun mai mai vang hian an la vannei a nih hi. Chu tih rual erawh chuan (heng plus 2 chauh ka ti a ni lo), kan ram pum zirtirtu rual ho hi a ni ka tih ni zing ah hian mithiam tam tak, tih tak zet a zirlai te hamthatna ngaihtuah leh thawk erawh an awm ve tih erawh kan pha theilo ang, mahse mi tlem te vang hian mi tam tak hi kan hmingchhe thin si a, zia lo ngawt mai.
Chuan engvangin nge kan fate phai a lehkha zir tur a kan tirh liam chhan. Mi nu leh pa ten an tih vang mai a ti nge, thiamna tak tak pawchhuak tur a beisei chung a kal tir kan ni nge, kan faten an ngen vang a kal tir tih erawh hi chu nu leh pa te chhan ah I dah teh ang. Duh ai in ka pengkual thui dawn tlat, duhthawh a na ve deuh a ni e. India ram hmun hrang hrang mizo zirlai tamzawk te awm na ah hian ka lo tei kual ve tawh a, heng ka kal na hmun hrang hrang atang a ka tawn hriat leh hmuh te atang a he thu hi ka rilru a lo awm pawh a ni reng a ni. Indian ram khawpui ber Delhi han en ila.
Hnathawk a awm awm nual mahse a tam zawk te chu zirlai an ni fur. Heng zirlai ho te hian in an luah fur a, an in luah ah te chuan television, fridge, computer ets tih vel an nei fur mai. Tin ka hriat an tlem nge chu ka hre lo mahse Mizo tam zawk te khian bike zu han nei fur a! Kan Manipur mizopui zirlai ten a an sawi pakhat ka la hriat reng chu, nangni zing a inkhawm chu a hreawm em mai, fashion show neihna emaw tih mai tur in in inchei nalh thei ropui si a, in class a sang em a, kan rawn inkhawm ve ngamlo a lawm ti in min han hrilh chu! Delhi chauh a ni lo, hmun dang ah pawh hetiang hi thil awmdan a ni ve tho. Bangalore hi hmun dang nen a khaikhin chuan khawsak man san na ber pawl a ni awm e. In luah dawn pawn in zimte one bathroom, sitting room, kitchen leh bed room awmna ringawt luah tur pawn deposite cheng singhnih singthum sen a ngai a, thlatin in luah man ah pawh cheng 2500 atang 7000 chuang pek ngai an ni fur mai. Chuvang tak reng chuan zirlai tam zawk te chuan kan mizo pui te ngei siam PG emaw hostel emaw kan bel tlangpui. Mahse zirlai inluah tam tak an awm ve tho bawk. Heng PG ah hian thlatin fee ah mipa tan sangthum, hmeichhe tan sanghnih zasarih emaw zanga emaw te a nia. Chuan an school kal na man tur nen a han chhut chuan ( hei hian India rampum ang in lo ngai tai la) a lo ber ah cheng sangsarih atang a sangriat vel chu thlatin thawn an ngai dawn ang a chhut theih ani, india ram pum huap in ka tih khi aw. Hmun then khat ah te chuan sangthum atang a sangnga pawn an in daih thei lutuk ang, mahse a average a lak ang in ka,n chhut a ni e.
Thenkhat te hi chu in inluah tawm a awm in pawisa pawh an inchawi sem thin. Chuti a lo nih chuan rampawn a lehkhazir a awm te zat dik tak chu hriat theih chiah ni lo mahse khawi khawi maw source atang a han en a han chhut chuan a lo ber ah pawh rampawn a kan fate lehkhazir a awm te hi a lo ber ah pawh mi singkhat dawn kan tling ang in a chhut theih awm e, a chhan chu register loh a awm tam tak an awm ve a vang hian.
Mahse kan zirlai thenkhat te hi chuan an lehkha mai ni lo hian fiamthu a pawn science an tih ang zir hi tam tak an awm tlat! An zirlai ai a, thildang intihhlimna hmun a hmuh tur tam zawk an awm tlat.Thenkhat tawngkam phei chuan min ti sa zak mai. Mizo mipate bul a awm ai te chuan hnamdang bul awm a nuam zawk ti a, mizo thiltihpui nikhua a an hmel rawn lan ngai reng renglo an awm te hi a pawi a sin. Hnathawk ho zingah pawh kan ni tho. Zirlai tam zawk te thil neih han en hian e, thlakhat a nu leh pa te pawisa rawn thawn awmzat hi chu a hriat theih mai awm e.Tunlai thil changkang ber ber nen an awm a. Cell phone ni se a sing chuang man lo chu hmang duhlo, GPRS leh internet connection nei chuang lo a Laptop leh desktop nei, an zirlai puitu a tan a tangkai na nei miahlo tam tak an awm te hi aw tih mai loh chu han tih vak ngaihna pawh a awmlo a ni ber e. Mipa bike nei lah hi an awm fur zel leh nghal khawi state lian deuh deuh ah emaw hi chuan. Nu leh pa te hi in van fel in in fate hi in va han duat thiam thin tak em! Tiang kawng ah chuan khawvel ah hian a ber in ni mai long maw aw tih theih tur in ni. In lam leh kal lam ah lah hian Air a kal tir theuh in tum emaw ni aw tih theih tur hian in fate hi in han in duat rawn hlawm chu a nia, kan sumdawng mihausa fate hi chu ka hrethiam lutuk, mahse A tam zawk te hi chu kan sorkar officer hnathawk lian fate an ni tlat hian a ni rilru kap chu ni! Kan zoram budget pharh tak a engzat tak kha maw ram pawn ah a lo thlawn in kan hmanral leh ang aw?
A ruhlang rawt a sawi chuan heng zirlai ho zing atang hian kan ram hian enge hlawkna kan hmuh let ang le tih in chhut ngai em? Za a sawmhnih ( Kei phei chuan sawm pawh ka ringlo ) vel ho bak hi chu lak tlak tak hi vang tak an ni. Ni lo se kum tin in chu mi kha mi chuan campus selection a tlingin hna a hmu emaw, UPSC exam ah interview ah a tling tih emaw Net a pass thar tih emaw Dotorate degree a hmu thar tih emaw hriat tur hmun tin atang in hriat tur a awm fur ang chu! Mahse kan va hre si lo em! Chu mi kha mi chu a pass a tih vel bak hriat tur a awm hlawllo chu a nih hi. Pass ringawt hi chu kan tam lutuk, Mizoram ah phei chuan pawl indin tham khawp a pass tam leh employment register a a in ziak lut an pun kumtin hi! Mizoram pawisa hmuhna hnar ber chu Central sorkar atangin a ni tih kan hre theuh awm e.
He sanction hi han tawp thut mai se chuan aw, I ngaihtuah ngai em, puanthuah tel a mahni ram lam pan a haw tur kan tam ngawt ang chu, then te phei chu haw theilo pawh an awm mai thei a ni! In fate pawisa in rawn thawn zat hi e, duh ai chuan a tam deuh chu a ni e. Thla tawp lampang a in pawisa rawn thawn te hi khawi lai dept pawisa pawh pen atang a lo kal te a nih ngawt loh chuan Savings in thiam hle tihna ni tur a ni, tam thei em mai. In thlakhat rawn thawn kan chhut hian thlakhat chhung zawng a nun phung pangngai leh engmah ngheilo leh nei lo a in awm thei si a ni chuan in hlawh hi a va han tam dawn rem rem ve ka ti thin. First class officer ho te hlawh zat kan hria a, kha kan DGP lalber basic pawh kan hriat kha. Mahse in thil rawn thawn en hi chuan DGP hlawh te chu nepte hi a ni ringawt a lawm le! Hlawh nei ve tho kan nia, nun phung khawsak harsat zia te hi kan hre ve tho a sin! Impossible hian in nun ah awmzia a nei ve vak lo a nih dawn hi! In possible tiah tiah hlawm em mai. Hetiang a in nei rau rau a nih si hi chuan Sapram lam ah te hian in fate hi tir liam ula, thiam na tak tak pawh an rawn pawchhuak ve mah na le.
Tin nu leh pa thekhat hi chuan mahni fate lehkhazirlai ngaihtuah pui lem hlei lo a awm mai mai in tam ngawt in ka ring. Ka thian pakhat hausa deuh fa pakhat hian ti hian a ti pek a lawm le, ka nu te chu enge ka zir a ka tih that leh that loh pawh min zawt ngai lo a a tih kha ka la hre reng, tiang ang nu leh pa te hi in awm fur in nia ka rin. Kuhva ei sen tuam tuam pah a ka fa pa fanu chu chu mi college chu mi state ah chuan a awm a chumi kha mi chu a zir ve a ti tulh tulh duh hmel in tam ngawt in nia ka rin ni. Ni lo se warden a in faten a in hman te nen hian kartin in be awm a mawi in ni, chu tih a hnek in warden ten College Pricipal te hnen a explanation pek ngai fo thin te hi a awmlo tur. Attendence a tla te hi an kuh tunlo tur, thenkhat nu leh pa te phei chuan result sum a lei emaw thamna pek hnial lo pawh in awm chek a niang I sawi thuilo mai teh ang, chuti lo zawng min vawhlum duh an lo awm palh a nge.
Tichuan mi singkhat tlinglo hlek a chawhrual in cheng sangruk ah lo chhut ta I la, ( a tlem chu ka ti viau, a pawisa hi! ) thlakhat a ram pawn a kan sum senral chu cheng vaibelchheli (Rs/- 40000000) ang lo ni ta se, a tam ti in lo awm a nih pawn in ngaih dan ah dah ta mai ila, kumkhat ah chuan cheng vaibelchhe sawmnga (Rs/- 500000000) ang vel in seng ang kan nih chu! Vaibelchhekhat hi cheng sawm nawt hian nitin chhiar ta la thla engzat ah nge I chhiar zawh ang ? Rei viau ang, mahse kan Politician te hi chuan an sawi chhuah thiam khawp hi he lam ah chuan a chhiar lam ah chuan buailo phot mai teh ang. Heti hi a nih si chuan heng kan pawisa senral atang hian kan ram ah cheng engzat nge lo lut ve ta ang le? Hmun sawm a then a hmunhnih pawh hi kan hmuh let ka ring lo, chu ti a nih si chuan a lo thlawn in pawisa kan sengral ta tih na em ni ? Nge kan fate educated an nih nan a kan insengral a ni ve a kan ti dawn? Educated ringawt ni tur chuan phai a ngailo, mahni ram ah University meuh pawh nei ve tawh chuan khitiang zat khi kan senral a ngailo ang. Student te pawh kan harh chhuah a ngai, hetiang ringawt a in kal a nih chuan in tan khawvel ah hmun a awmlo. Khawvel hi chu e Survival of the Fittest a ni tak meuh tawh zia in hriat a hun ta e.
Keini mi tlemte zirlai kan awmlai hian vai ho pawh hian lehkha an zir ve a ni tih hi kan hriat a hun lutuk tawh. An ni zawng an theihpatawp bak in an zir a, an zing ah phei chuan kan ram a mipui te hi buai lai a an sawi ang deuh a tlemte te a state hrang hrang a dah darh a chimral mai tham lek kan ni tih hre reng chung a, kan ram tan a tangkai tur leh nu leh pa te DUHTHUSAM tih puitlin ngei tum in tan kan lak a hun tak zet ta e, nu leh pa te duhthusam tih hlawhtlinsak theih loh tluk a hreawm ka tih ka la hre lo, zak in ka,n kun tlawk tlawk mai ani. Engmah a tih theih tawh si loh, a tih theih awmchhun chu tun a mahni responsibility a hlawhtlin chauh mai hi ani ta.
Original Post Date: 2007-11-07
Author: Lalremliana Pachuau

a dik ngei in ka ring pa te kum khat hlawh deuhthaw thla tin dawng thei zir;lai ka neih hi chu a rin awm ngei mai. kan india ram zir dan hi tlem chuan tih dang lam ni se a tha phian in ka ring kan ram ck ah chuan thawk chung a zir hi a awl karkhat ah darkar 16 class an kai chuan tawk an zirlai kha exam hun ah an exam ve thei tha phian zirlai in chawm chawp theih vek ani
Whatz the meaning of these Lines ????