Globalization leh Zofate

Zoram hi i vei ang u. Ka ti leh pek thin ang, i vei ang u. Tirhkoh Paula tawngkam takin han tan phawt ila, amah Paula tluk vang ni lovin (A hming awmzia ‘te’ emaw ‘langthamlo’ tih erawh hi chu ka inhmehbel ngam mai thei). Globalization hi Mizoram leh zofate tukverh (leihkapui chu kan la ti ngam lo ang chu) atangin han thlir dawn ila. Sawi em em pawh ngai lovin globalization awmzia chu kan hre vekin a rinawm. A khawvelah kan cheng mek bawk a. Amaherawh chu kan sawitum a inpersan loh nan tlem chu han thailang ve ila.

Globalization chu khawvel hmun hrang hranga thil thleng mekte thil pakhata han suihkhawm tumna (process of integration) ti ila, a sual tampuiin a rinawm loh. Eng thil nge or thilte nge tih takah hian mithiamte pawh an ngaihdan a inang lo nuk mai. A tlangpuiin group hnihah an then theihawm e. Pakhatna ah chuan globalization hi khawthlang ram (developed countries) economic dinhmun leh kan (developing and underdeveloped countries) economic dinhmun thuitaka an inkungkaihna hi a ni e an ti. He ngaihdan atanga thlir chuan globalization chu ‘a phenomenon’ tihna a nih chu. Pahnihna ah chuan globalization hi khawtlang ram economic dinhmun mai ni lovin an culture, politics te leh thildang zawng zawng ten kan dinhmun engkim mai a rawn nghawngna hi a ni ti an awm bawk. Phenomena a ni ve leh thung. Ka ngaihdanah chuan a dik ve ve mai a, han thenhrang chiam pawh hi awmzia vak a neiin ka hre lo. Economist ten an thlirna atang chuan a dik viau mai thei. Chutiang bawkin midangten anmahni field atang an thlir chuan a dik ve leh tho mai. Thenhrang thlipthlep lovin a vai hian pawm vek mai ila a sam phian ang. A enga pawh chu lo nise, khawvel hmunkhata thil thleng chuan a lehlam hmunkhata thil thleng tur leh turlo chu a kaihruai a ni deuh ber mai.

Globalization hi thil tha tak mai a nia. Global common market, worldwide financial market, worldwide productions te kan lo tawng ve ta a. Chu mai nilo, health policies pawh a global vek mai tawh a. Information and technology hi hmanrua a nih lain global information technology system hi khawvel tina thehdarh a ni nghal a. Adidas ad TV-ah kan hmu mai ni lovin, adidas pheikhawk lei turte pawh kan hmu pha ve zel mai. Levis jeans te kan lo ha ve a. Tin, dell computer te pawh kan lo nei ve reng tlat. IT sectors leh BPOs a hnathawk mek te pawh kan awm. Mahse globalization hian hmailehlam (the other side) a nei vet lat. Pakhatna ah a chunga kan sawi zawng te khi neih phak chu sawi loh, hmu phak miah lo an awm. Thi leh thau pawlha hah taka hnathawk te tan phei chuan a na khawp ang. Nei pha inti ve te pawh hi kan thulo khawp mai. Lei thei, thawk thei kan inti viauin a lang, mahse sal ang lek kan lo ni. A chhan chu engkim mai kha developed ram atanga control vek a ni sia. An idea kalpui pakhat chu win-and-win policies a nia, win-and-lose a awmthei lo e an ti. Mahse, win-and-win huam china awmphate pawh hi sal chhawrin an chhawr sia. A pakhat phei hi chu sawingaihna a awm lo. He globalization khawvelah hian Zofate hi kan cheng ve mek a nia. A then chuan neo-colonialsim an ti.

Khai le, kum 1947 ah India chuan political independence a hmu a, ka hriatsual loh chuan kha mi hnulama kan kalpui chu mithiamte sawidanin Nehruvian socialism a ni e an ti. Hei hi economic system leh thil kalphung hrim hrima kan lo kal thin dan niin an sawi. He kalphungah hian ramchhung retheiten hmun an chang thin niin an sawi bawk. Amaerawh chu 1991 a Manmohan Sighn prime-minister a nih atang khan India ram chuan neoliberalism an tih mai thin economic liberalization chu a lo hmang tan ve ta a. Ti chuan company leh industries (MNCs) te chu government kuta awm lovin mimalin an lo enkawl tan ta a. Privatisation an lo ti ta ni. Political independence kan hmuh hnu atanga kum 50 tling tawk tihah colonialism ah kan lut leh tihna a nih chu.  Retheiten hmun an chang ta lo. An changlo satliah mai ni lovin, an retheihna te chu a nasa tial tial mai. Changkanna, hmasawnna (development) scheme leh plan hmingin in leh lo an laksak a, a tlangpuiin industrial site atan, nimahsela a changkanna tak tak an sawi kha chu an tem pha miah lo. India sorkar tan chuan hlawkna lian tak a ni ang. Mahse mithiamte sawi danin zaa sawmpanga chauh hian a hlawkna tak tak an tel a, a dang zawng tan chuan engmah lo mai a ni e an ti. Chuvangin retheite tan chuan globalization leh changkanna tih vel chu myth a lo ni ta.

Mizoram hi chu kan la ziahawm viauin a lang na a, awm mai mai thei kan ni tawh lo. A chhan chu kan pan mek a vangin. Globalization hi sual a ni miah lo, kan hmangthiam zawk turah ka ngai. Kan duhloh theih pawh a ni hek lo, min nangching tho tho. Enge kan tih tak ang le? Pakhatna ah chuan (a pawimawh dan ni lovin, rilrua awm kan sawi hmasa mai ni e), zofate hi globalization nena inchawih tur hian i zir phawt mai ang u. Ngaihtuahna fim tak i seng ang u. Kan thlir liam leh mai mai thin a, a fuh ber lo e. Mahse, he kan zirna kawngah hian tlukchhiatna chu a awm reng. Amah globalization idea, market-oriented or job-oriented hian i zir lo ang u. Hei Bangalore ah pawh a tam zawk chu zirlai kan nia. Engineering line hrang hrang te kan zir a, science line hrang hrang te nen. Mahse a pawimawh bera chu kan thiamnate hian nakina hna kan thawh hunah midangte a pui ve thei ngem tih hi a ni zawk e. Sumdawng rilru pu run lovin taima takin i zir ang u. Entirnan, Mizoramah natural resource emaw, resources hrim hrim lo nei tai la, sorkar chuan company hnenah a pe leh mai ang. Ti chuan an ni chuan an rawn privatize leh mai bawk ang. MNC phei hi chu India sorkar hian a biakchhiat ngam loh hmel sia. Globalization hi kan dang theilo kan tih tawh kha. Chuvangin heng MNC shareholders leh collaborators ni thei kan awm chuan a lawmawmah ngai ila, kan awmngang lo ni pawhin an mi rawntlak ni tura mithiam nih i tum ang u. Intellectually prepared-in i awm ang u.

Tin, chutianga dinhmun pawimawh tak zofaten kan lo vawn a, policy makers te kan loh nih hnu pawh hian a la tlukchhiat theih tho mai. Mahni ram mipuite ngaihtuah lek lovin a duham ve theih tlat. Chu tiang a nih vaih chuan kan ramah retheihna kan ti pung dawn a ni mai, mahni invur lawih siin. Hei mimal in tihlawm tumna ni lo se, kan pastor pakhatin a sawi ve ziah materialism hi globalization ina a ken tel pakhat a nia, a pawimawh hle. Tangka leh tangka ina a leitheih thilah kan innghat lutuk thin a. Sawitawh ang khan market-oriented deuh hian a chet ve theih tlat. Material hrim hrim hi thil sual a ni hauh lo a, mahse material kan ngaisang leh kan duh luat vanga midangte kan nekchep fo hian Pathian lung a awi lo thin. Kan hmelhirat te, kan thiante leh kan biakthat zawngte hi mi hausate (tangka ngah,  engvanga ngah tih hriatloh) chauh an nih chuan materialism ah kan la awm fo tihna a ni. Chuvangin intellectualists mai ni lovin Lalpa thih mi an pawimawh leh ta. Lalpa thihna tlang atang lo chuan materialism hi kan hmang sual fo thin. Zofate hma kan sawnna zelah hian kan ram, kan hnam damna tur i ngaihtuah hram hram ang u.

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.