Inthlahrunna – Josiah Lalchhanhima Ralte
Written by Mâdawnga Hauhnâr on November 23rd, 2009Mihringte hi inthlahrung deuh leh deuh lo kan awm ni ngei tur a ni, “Ani hi chu mi inthlahrung chi a nia.” te kan ti thin. Sapho te, vaiho te nena han intehkhin ralah phei chuan Mizote hi inthlahrung tak hnam kan ni te pawhin a lang. Inthlahrunna hi ze mawi tak anga lan changte pawh a awm thei. Mi inthlahrung mize kaihhnawih theih thenkhatte chu: Hawihhawmna, ze zawi, inngaihtlawmna, mi ngilnei, mi pawi sawi lo, etc, te a ni thei awm e. A mize lehlam ni awm taka lang te chu: Mi ti phawr phawr, mi chapo, chuhhelh, zaktheilo, dawhtheilo, etc. Heng te hi nungchang mawilo leh zahpuiawm ah kan ngai a, a dikna lai pawh a awm. Amaherawhchu, han bihchian deuh chuan inthlahrunna hi thil tha, mize tha a ni thei em tih chu zawhna lian tak a ni thung.
Engvangin nge mi a inthlahrun? Eng hunah nge a inthlahrun thin? Han ngaihtuah ve mah teh! Sawi tur tam tak awm thei karah pahnih khat chauh i han tarlang teh ang; Pakhatnaah chuan miin thil a tihsualin inthlahrunna lian tak a nei thin. Hei hi inthiamlohna leh zahna nen a inlaichin tlat a ni. Zu ngawlvei piangthar pawh, a pianthar hnu a zu a in leh chuan biakin pawh thleng ngam lo khawpin a inthlahrung mai thin. Kohhranho zing a va chen chu sawi loh, fianrial a Bible chhiar leh tawngtai thlengin a inthlahrung thin. Hei ngat hi chu Setana pawh hian hmanraw pawimawh takah a hmang tih kan ramah hian a lang reng. Piangthar da leh kan tih ang te an tam em em na chhan chu, a bulthumah chuan inthlahrunna dik lo hmang in Setana’n a phuar tlat vang a ni. Setana hi dawt a mi puh/hek ching, dawt hmanga inti milian a ni.
Kan pianthar hian nausen pianghlim ang deuh kan nihna lai a awm a, thil zir tan ang lek kan ni. Tawngte, kalte, hlauhawm leh awm lo te, nundan tha te kan zir tan a ni. Nausen thanglianlai ang bawkin thil tihsual palh (tihluih deuhte) pawh a awm ngei ang chu, mahse kan than ti thuanawptu ber mai chu, min kaihruaitu leh chhawmdawl tu ber tur, min zirtirtu Thlarau Thianghlim leh rinna a lo puitling tawhte (famkim tawh tihna ni lovin) hnaih ngam/duh lohna kan nei tlat mai thin hi a ni. Kan nausen puite bulah bawk kan va inkhualtelem leh mai thin. Hei hi keini mizote chuan hriain i inveng tlat ang u! Thil kan lo tihsual palhin Kristaa kan nihna thar hi a bo lo, amaherawhchu inchhira sim a, a hnen lam kan pan a, Pathian Zaidam leh Ngilnei, Khawngaihna ngah tak hnena ngaihdam dil hi chu kan damchhung kan tih tur niin a lang (tihdanglama, taksa thar nen a kaihthawh kan nih hma loh zawng kan famkim dawn si lova!). Kan pianthar hma pawh a min ngaihdam chak zek zek tawh Lalpa chuan, kan pianthar hnu lek phei chuan a fa inchhira inlamlet te chu a va ngaidam nasa dawn tehlul em! Chuvangin, kan inthlahrunna kal pel in, kan thatna tur tih hria in, Pathian leh a Kohhranho (biakin tihna a ni kher lo) i hnaih hram hram ang u. A puitling zawkte pawh in Kristaa nausen, naupang zawkte hi an tluk palhin dem lovin, inthlahrung lova kan bula an awm theih nan tan i la hram hram ang u khai!
A pahnihna ah chuan inthlahrunna hi mahni inrintawk lohna, mahni nihna hriatchian lohna, mahni inhmuhhniamna avangin a awm thei. Hetiang zawng a han thlir chuan Kristaa nunthar la nei lo te hi chu inthlahrung dik dek awm an ni a (an inthlahrung lem hlei lova), a zaktheilo lo, a pawr pawr ah te chuan an la tang zawk ni tein a lang thin, an zahpuiawm reuh viau! Piangthar tawh pawh, Kristaa a nihna leh chanvo la hrechiang lote chu inthlahrung takin, dawihzep takin, hlauhnain an nun an la hmang thin. Pathianin hlauhna thlarau min pe lova, Kristaah chuan ropui taka ngamtu, chi thlan, lal puithiamho, hnam thianghlim, Pathian mite kan ni asin!
A nihna takah chuan inthlahrunna nei miah lo anga lang, pawr deuh deuh, chapo deuh, zaktheilo deuh te hi, an chhungril han bih chian chuan mahni insit tak, hlauhna hlir a khat, mi dawihzep, mi khawngaihthlak tak tak te an ni duh khawp. An mize tak leh nihna chhuan tur leh belhchian tur awm bau lo chu miin an hria ang tih hlauin an inhrosak khalh a, hmaikawr phenah an biru thin.
A lehlamah chuan mi inring tawk, Kristaa an nihna leh chanvo hria, an chaklohna leh theih zawng pawh chiang taka hria, nun hlau chuang si lote hi i lo bih chiang ve ngai em? An bula awm a nuam a ni. Competition a awm lo, an nihna chawisang turin midang an rahbeh kher a ngailo, an ‘aw’ chu aw niin an ‘aih’ chu aih a ni mai, hmaikawr phenah an biru lo, an chak lohna zep an tum lova, tanpui an ngaihna an pha hek lo va, hawihawm takin midang an hmachhawn thei thin; an huaisen a ni. A tawi zawngin an nihna leh dinhmunah an chiang a ni. Huaisenna hi hlauh neih loh lam a ni lova, hlauhna karah pawh thil dik leh tha chu tihngamna hi huaisen dik chu a ni. Mahni nih loh anga lan tum/duh tlatna hi chapona a ni a, Pathianin a dodal! Tuna kan dinhmun hi a nih ang anga kan pawm ngam loh chuan hma a sawn theih loh. Zofate i in bihchiang ang u! Chapona hi chi hnih a awm a: nihna dik tak aia inhmuh/insawi len leh nihna dik tak aia inhmuh/insawi tet. A khawi zawk ah hian nge i tel ve le? Mi inthlahrung kan tihte hi Pathianin an nihna a sawi aia inhmu hniam an ni mai lo maw?
A tawp berah chuan heng zawhna kumhlunte hi mitinin kan chhan theih theuh a pawimawh: Tunge i nih? Khawi atanga lo chhuak nge i nih? Khawiah nge i kal dawn? Enge i damchhan? Lalpa’n malsawm theuh che u rawh se!
Thalaite Min Cho Chhuak E
Written by fela on November 2nd, 2009Zankhat chu ka lehkha zir peih lo, engmah tiloa awm mai mai aiah tiin ka dictionary neih ang ang leh ka file neih ang ang te ka keu lawr vel mai mai a, ngaihtuah mang hlei lova ka keu lawr ka keu lawr lai chuan American Chemist ropui lutuk Linus Pauling a tawngkam phuhchhuah ropui ka tih lutuk , “The best way to have a good idea is to have lots of ideas.” tih chu ka zuk keu chhuak hlawl mai a. Chu chuan chawplehchilhin ka ngaihtuahna chhungril a rawn luhchilh nghalin keimahah nasa takin chona min siam nghal a. Chu thu chuan ka rilru a luah mek lai chuan BMA AW ah thalaite chona article tha lutuk chhiar tur a lo awm leh hlauh a. Ka rilrua awm lai mek a nih avang leh tun hma atang tawha ka lo vei tawh thil a nih avangin phurna nasa tak min siam a. Ka chhiar chhuah veleh a ziaktupa (Rev. C. Vanlaldika) ka message nghalin, a chhanna angreng ka ziah tur thu ka hrilh nghal a. Chumi, thalaite min chona challenging tak chu thalaite aiawh pawh ni em em hran chuang lovin ka theih ang tawkin rawn chhan ka tum dawn a ni.
British novelist ropui, Virginia Woolf chuan, thil dang zawng aia ngaihtuahna thuk leh ril (critical thinking) in ram hmel a sawi danglan theih zawkzia chu “Odd how the creative power at once brings the whole universe to order” tiin a sawi a. A ni taka thaliaite chona tih article lo ziaktuina a rawn sawi ngaihtuahna thuk leh ril (critical thinking or Rational thinking) nei mi tluka kan zoramin a mamawh tumah an awm lova. He ngaihtuahna ril zempui ‘Creativity’ tih hi Latin tawng ‘Creatio’ tih atanga lakchhawn a ni a, a awmzia tak chu ‘thil satliah emaw, suangtuahna satliah mai mai hmanga thil tih nilova, suangtuahna tha leh dangdai, ril leh thuk, thinlung chhungril ber ngaihtuahna atanga chhuak ngeia thil duanchhuah ti ila’ a sual lutuk ka ring lo e. Tun hnaiah ziaktu hrang hrang ten kan zoramina a mamawh chi hrang nia an hriatte chanchinbu kaltlangin an rawn tlangzarh thin a. Heng thil zawng zawng hi kan mamawh lo e ka tihna phei zawng chu a ni lo. Nimahsela, chung zawng aia kan ramin mamawh zawk kan nei a. Chu chu – mi zir sang, degree nei sang satliah ringawt nilovin; mifing, mi ril leh mi thuk, sap hovin ‘Philosopher’ an tih ang tak tak mi hi a ni a. Greek miffing Aristotle thu leh hlate leh English pachal John Locke te thu leh hla (Idea or theory) kan zir thin ang hian zirlaibua zir tlak theory vawrhchhuah thei zofate zingah hian awm thei se zawng kan ram hian khawvel denchhuah hun hi a la nei mawlh ngei ang le. Tunlai khawvel competition sang tawh takah hian thil chhinchhiah thei ringawt emaw, by-heart thei ringawt emaw hriatna (knowledge) nei tha ringawt te hian kan ram hi an chhanchhuak zo tawh dawn lova. Khawvel hriata kan ram leh hnam pho lang tur hian mi thuk leh ril (Philosopher) te chuah hi kan ram nghahfak an ni a, chung ang mite kan ramin kan hmu zo lo a nih zawngin boral mai lo chu kan ram hian hmabak a nei lo a ni.
Khawvel pum anga thlirin Asia mite hi he thil thar ngaihtuah chhuah theihna thuk leh ril (creative idea) nei loa sawi thin an ni thin a. Chung zingah chuan keini zofate hi kan bang bik lo mai nilovin a nei lo ber hlei hleite kan ni hial awm e. A chhan leh vang tam tak a awm thei ang a, mahse chung zinga buk rit ber chu kan culture vang hi a nih a rin theih awm e. A chhan chu pi leh pute atanga kan inzirtir danah ‘Aia upate thu chu eng thu pawh nise, a kip a kawia zawm tur’ tih leh ‘Mahnia upa zawkte thu thua awm tur a ni’ tih zawnga inzirtir thin kan ni a. Hei hian aia upate zah nachang min hriattirin mizo khawtlang nunah rah duhawm tak a chhuah lain kawng lehlama ngaihtuah chuan hei hian naupangte leh thangthar zel teah mahni tawka ngaihdan bik an neih lohtir phah a, chu chuan anmahnia finna leh thiamna inphumru an hupbeh sakin, mahni inrintawkna an tlakchhamtir phahin an zirtirtute`n an zirtir ang ang kha a zawng a zain dik famkim vekah an ngaihtirin an zirnaah pawh ngaihtuahna an hman tlem phah a. Hei hi a dik a ni tih ka chianna em em pakhat chu nikum ka sikul luhna hlui (Synod Higher Secondary School) ah Science zirlai thenkhatte nen an zirlai ‘Theory of Evolution’ leh ‘Big Bang Theory’ chungchangah te kan inhnial fiam ve thin a. Ka thian, Science zirlai thenkhat zawhna ka zawh changing min chhandan tlangpuiah chuan Charles Darwin theory atanga chhuta a vawrtawpa an chhut chhuah – mihringte hi zawng thlah kan ni tih chu an awih lo vek a. Mahse, a bulthum ‘Animal Kingdom’ leh ‘Plant Kingdom’ tih te chu Science thudik ang hrimin an awih leh vek thung si a. Chutiang bawk chuan suangtuahna hmanga lei leh van insiam dan’Big Bang Theory’ chu thudik pumhlum (100 %) veka dik nia ngai leh vekin kan Bible nen pawh a inremloh zia an chhut pha ngai lo reng reng a. Khawvel hi kum maktaduai tam tak ni lovin kum sang ruk vel leka upa a ni han ti tel leh phei ila chuan jail a khung tlak hialah min ngai ngei ang le. Mahse, chutiang lampang chu inhnialna butut a chawhchhuah leh dawn avang leh Bible pawmtute zingah ngei pawh ngaihdan pahnih a pianchhuahtir leh theih dawn avangin chulam chu duhtawk mai ila. Chutiang vel chuan ngaihdan fumfe pawh nei loin a lai laklawhah an thle tawn vel mai mai a ni. Heta tanga thil langchiang tak chu Synod-a zirlai maite chauh nilovin zoram hmun hrang hrang atanga ka zirlaipui zawng zawng deuhthawte hian he kan culture avang hian kan zirlaiah chikna leh mahnia thudik hailan tak tak tumna min lakkiam sakin, mahni ngaihdan ai chuan midangte ngaihdan min tawmtir zawk tin nitein a hriat theih a. Hei hian a rahchhuah chu inhrilhhriat nawn leh hranpa ngai kher lovin a chhunga chengte hi a hretu vekte kan ni e.
Tuna kan thupui chai lai hi ram hnuk khawih thil tak tak a ni a. Mitin mai hian chik taka kan ngaihtuah chian a pawimawh em em a ni. Theih phei chu nise B.M.A. hmingin emaw, M.S.A. hmingin emaw sawikhawmna hun hi buatsaih ni ta se. A nih loh vek paw`n tun hnaiah Book Club din rawtnate a lo awm a, chumi pawl thar bultum chuan sawihona (Group Discussion) te hi awmthei se rah duhawm tak a chhuah ngei a beiseiawm. A tawp ber nana kan tarlan duh chu kan ram tluchhe mek tungding leh tur hian khua a la tlai loa, a bul atanga a tawp thlenga ke pen ngam tur thalai eng emaw zat kan la awmin, kan rilru puthmang dik tawk tawhlohnaah te inlamletin he chona rawn ziaktuina a beisei ang ngei a, ngaihtuahna ril leh thuk ‘Rational thinking’ neih ngei tum thalai engemawzat kan rawn lang tharin, kan rawn pen chhuak tan a. Zoram khawvela ka thalaipui leh ka zirlaipui zawng zawngte aiawhin hnehna ka rawn puang a ni e!!!.
(He article rawn ziaktu Tv. K. Remruatfela hi K.L.E. Law College ah 1st. Sem LLb. 5 yrs. Course a zir mek a ni.)
BMA Silver Jubilee kan hman dan Report
Written by admin on October 22nd, 2009BANGALORE MIZO ASSOCIATION
SILVER JUBILEE CELEBRATIONS COMMITTEE REPORT
Lalrinpuii Secretary
Bangalore Mizo Association (BMA) hi April 8, 1984-ah din a ni a. A din tirh lai chuan Bangalore ah Mizo 40 vel chauh an la awm a ni. Bangalore hi zirna hmun pawimawh tak awmna anih bakah a boruak hian Mizote a hip a ni chek ang kum 25 zet a liam hnu chuan member 1000 chuang kan lo awm ta reng mai. BMA hi UTC-a din a nih avangin a Address-ah pawh hman zui nghal a ni.
Silver Jubilee Committee te chuan hetiang hian Jubilee lawmdan tur an ruahman a, a lawm tanna hi April 4, 2009 ah inaugural function leh Seminar te neiin hlawk taka hman nise kan ti a, ruahman ang ngeiin he hun hi kan hmang thei a kan lawm hle a ni. Inauguration programme ah hian BMA President hmasa ber Dr. John M. Ralte chu Chief Guest a ni a, Secretary hmasa ber Pu Lalrochuanga Pachuau chu Guest of Honour a sawm a ni bawk a. An ni pahnih hian kan sawmna te ngai pawimawhin an rawn tihlawhtling thei ve ve a kan programme an tihphuisui phah hle a, an chungah kan lawm tak zet a ni. Tin chawhnu lamah ZOFATE HMASAWNNA LEH HMABAK tih thupuia hmangin Seminar buatsaih a ni a, Resource person te chu Pu Zohmingliana Hualngo Head of Human Resources for Airbus and AEDS India, Tv. Malsawmdawngliana Lailung Research Scholar, Assistant Professor in History, University of Hyderabad leh Tv. H.Vanlalhruaia Research Sholar University of Hyderabad ten an paper buatsaih chu kan ngaihthlak hnuah sawihona in a chhunzawm a. He seminar hi kan hlawkpui hle a ni.
HMALAKNA KAWNG DANG TE:
Silver Jubilee lawmna atan khawvel pum Zofate huapin Essay inziaksiakna leh Hla inphuahsiakna neih a ni a. Essay thupui atan chuan ZOFATE HMASAWNA LANGSAR ZUAL tih a ni. Tin hla inphuahsiakna ah chuan Zoram hmasawnna lam hawi nise tih a ni. Essay inziahsiak naah leh Hla inphuahsiak naah hian Trophy bakah Cash prize a awm a. Essay leh Hla inphuahsiak Cash prize atan lawman Pakhatna atan Rs.2000/-, Pahnihna Rs.1500/-, Pathumna Rs.1000/- tih a ni a. Essay Cash Prize hi Pu Shiv Shankar te nupa in min tumsak a an chungah kan lawm hle a ni. Tin, Hla inphuahsiak lawmman hi Rev.Dr. K. Sapthanga te nupa in min tumsak a, an chungah kan lawm hle a ni.
Essay in ziaksiak lawmman dawngtute chu:
Pakhatna – Rev.R.Lalthanmawia, Pahnihna – Tv. Samuel Lalrozama, Pathumna – Rev. H. Lalthlamuana te an ni.
Hla inphuah siak lawmman dawngtute chu – Pakhatna – Tv. Samuel Lalrozama, Pahnihna – Rev. R. Lalthanmawia, Pathumna – Tv. David Lalthazuala.
1. Thing Phun: Silver Jubilee lawmna atan leh hriatrengna atan Goodwill Girls High School leh Wesley Old Age Home-ah BMA hmingin thingphunna kan nei a, Goodwill ah hian Silver Jubilee Chairman Pu R.L. Rinawm’n thingphunna a nei a, Old Age Home-ah hian Lalsangzuali Sailo Section ten an phun a ni.
2. Sum tuakna chungchang: Silver jubilee lawmna atan Rs 2,50,000/ (Cheng nuaihnih leh sing nga) kan budget a, hemi tuakna atan hian BMA member lo ni tawh leh la ni mek te hnenah donation kan khawn a, member thahnemngai tak tak te hnen atangin cheng engemawzat kan dawng a kan lawm hle mai, hetah hian kan inlungrualna a langchiang hlein kan hria a ni. A bik takin kan Mizo Officer te BMA tana thahnemngai tak tak Pu RL Rinawma IRS leh Pi Ann Lalrinawmi IRS ten thahnemngai takin Sponsorship min zawn saka Cheng nuaikhat chuang ve ve lai min hmuh sak a, hei hian mualpho lovin kan sum hman na tur ruahman te min tih hlawhtlin tir thei a, an chungah kan lawm tak zet zet a ni.
3. BMA Football Tournament HVLT Mawia Memorial Trophy kum tina kan khelh thin pawh kumin Jubilee kum a nih avangin Cash prize siam a ni a. Championship Team ten Trophy bakah Rs 2000/- dawn tur Dr. Lalrinawmi Ralte in a sponsor a, Runner Up Team ten Rs 1500/- hei hi Angela Sailo te unau in an sponsor a, Tin, Third place atan Rs 1000/- hei hi Pu Jim Lalrammawia te nupa in an sponsor a an chung ah kan lawm tak zet a ni.
4. T-Shirt: Silver Jubilee lawm nan T-Shirt mawi tak tak inaugural ni a hak tur leh Vangpui Kut a hak tur te kan siam a, Tin Mug leh Bookmark te pawh Souvenir atan kan siam bawk. Lucky Coupon Jubilee lawm nan leh sumtuak nan kan siam bawk .
5. Memento – Silver Jubilee lawm naah hian BMA hruaitu lo ni hmasa tawh te kan rilru in kan hrereng a, an lo thawhrim tawhna te kan ngaisangin an mahni kan chawimawi ve na atan ngaihhlutna Felicitation leh Memento/Souvenir kan hlan vek a.
Closing Function: BMA Silver Jubilee chu kawng hrang hrang a lawmna kan neih hnuin October 2, 2009 zinglam dar 11.00 ah tanin Ranson Hall UTC-ah Closing function ropui tak neih a ni a. Hetah hian Mizoram Chief Minister Pu Lal Thanhawla chu khual lian a ni a. A nupui Pi Ri-i nen he hun hi min rawn hmanpui thei a kan lawm hle a ni. Anni nupa hian Bangalore Mizote hnenah thu chah tha tak tak min hrilh a. Hemi ni hian Mizo Officer lo ni tawh leh nilai mek kan chhuan em em te BMA tana an hun, tha leh zung, sum leh pai, an thiamna te ui hauh lova lo hmang tawh tute Dr.H.T. Sangliana IPS (Retd), Pu Rin Sanga IAS (Retd ), Pu Lalrokhuma Pachuau IPS leh Pu R.L. Rinawma IRS te hnenah chawimawina (Felicitation leh Souvenir ) pek an ni.
Programme hi chhunlamah urhsun taka hun kan hman hnuin, zan lamah ARKAIDEN ZAN programme hun hlimawm tak Bangalore Mizo ten kan hmang chhunzawm leh nghal a. He programme hi Variety Show anga kal pui a ni a. Zaithiam tak tak bak ah Costume Parade, lam mawi tak tak leh thil dang dang entir a ni a. Committee member te inpekna avangin kan Variety Programme hlawhtling takin kan hmang thei a, an chungah kan lawm takzet a ni. Hemi zan hian mit leh beng a tlai hle mai a, a kal te khamlo zetin kan tin ta a.
Tin, hemi bakah hian Chief Minister hian Bangalore Mizo ten Mizoram House kan mamawh thu a hnena kan thlen chu ngaipawimawhin Karnataka Chief Minister leh Home Minister te kawmna a nei a. Karnataka Chief Minister BS.Yeddurappa chuan hmun (ram) tha lai tak pek a lo tiam thu Bangalore Mizo te hnenah min hrilh a ni. Kan Chief Minister zahawm takin Mizoram House kan neih theih na tura hma min laksak naah hian kan lawm takzet a ni.
ORGANISING COMMITTEE MEMBER TE :
Chairman: Pu R.L. Rinawma IRS
Secretary: Pi Lalrinpuii
Treasurer: Tv. Amos Lalremtluanga
Convener Souvenir: Dr. Lalrinawmi Ralte
Convener Fund Raising: Pu Ramdinsanga Saiawi
Members:-
Dr HT Sangliana, Rev.Dr. K. Sapthanga, Pu Josiah L. Ralte, Pu Zohmingliana Hualngo, Tv. Madawnga Hauhnar, Tv. Zoramthanga, Pu Paul Lalchhanhima, Tv. Samuel Lalrozama, Tv. Joel Murray, Tv. Alan Lalhriatpuia, Nl. Blessy Sailo, Nl. Thaarie Hnamte, Nl. Lalfakawmi Khawlhring ,Tv. Joseph Remlalruata Mysore, PC Ramdinthara Mandhy
ARKAIDEN ZAN ORGANISING COMMITTEE MEMBER TE:
Convener: Pu Josiah L Ralte
Ex-Officio: Pu R.L. Rinawma Chairman SJCC & Pi Lalrinpuii Secretary SJCC
Member te : Amos Lalremtluanga, Paul Lalchhanhima, Samuel Lalrozama, Isaac BT, Benjamin Rualthanzauva, Thaarie Hnamte, Blessy Sailo, Lalfakawmi Khawlhring, Sawmteii Khawlhring, Nancy Lalhriatpuii, Rebecca Lalthanpuii an ni
Thalaite Chona
Written by Mâdawnga Hauhnâr on October 19th, 2009-C. Vanlaldika
UTC Library-a lehkhabu thleng thar zingah ka research atana tangkai tur lehkhabu ka dap vel mai mai laiin “The Crisis in Higher Education: Competence, delight and the Common Good,” tih bu Marjorie Reeves ziak ka hmu hlauh mai a. Chu lehkhabu chu The society for Research into Higher Education ho buatsaih (publish) a ni a. Bu pan deuh, phek 98 lek hi a ni a. Bangalore Mizo Zirlaite tan tangkaina a neih takah tiin ka hawh chhuak a, Xerox copy ka siam nghe nghe a. He lehkhabu ka zir mek lai hian UTC pa thenkhatte nen kan titi honaah zawhna pawimawh tak kan zinga pakhat chuan a han chhawp chhuak a, chu chu: “Heti hian life-style leh fashion lamah hian changkang ta zel ila, a tawpah Mizote hian tunge/enge kan an ang? tih a ni. Chhanna pakhat ka rilrua lo lut nghal chu, “zirchianna (critical evaluation) tel lo chuan life-style leh fashion/dress lam ringawta changkanna kan um chuan a tawpah Sap/hnamdang kan ang ang.” Hetiang lama ‘changkanna’ kan tih hi, strict taka ngaihtuah chuan, development emaw advancement lam pawh a ni chiah lova, postcolonial tawngkam takin mimicry a nih zawk hmel hialin ka hria. Kan changkang (mimic) telh telh ang a, a tawpah Sap emaw hnam dang kan la ang dawn a ni. Tun apangin Korean, Sap leh Vai kan ang tan chu a nih der hi! Mahse, kan rilru putzia (moral development) leh, ei-leh-bar (economic development) lama hmasawnna kan ngaihthah a, chutiang lama hmasawnna chuan kan changkanna a umphak si loh chuan, min ti zaktu mai a la ni dawn tlat. Khawvelah hian mikhual (hybrid) kan ni kumkhua tawh ang. (Hybrid hi ‘mikhual’ tiin ka’n let chhin a nih hi). Chu ai mah a la pawi zawk chu, Mizo nihna a bo tur chu a ni. Chuvangin, “Mizo takin engtin nge kan changkan ang a, hma kan sawn ang?” tih hi zawhna dang lo awm nghal, chhiartute chhan atan ka dah that a ni. Zan lamah Hostel-a in awmkhawmnaahte in lo sawiho chhunzawm chuan a lawmawm hle ang.
Ka hriatthiam ve dan mawl tak pakhatah chuan, Education chu ‘Hriatna, Thiamna leh Finna min petu’ a ni mai a. Chu chu ‘All round development’ innghahna pawh a nih hmel hle mai. Heta, kan ngaihtuah tur pakhat chu, Zirna (Education) kan um hian, ‘Hriatna’ (knowledge) chu kan nei mai a. He ‘Hriatna’ avang hian miin a zirlaiah First Class-te Distinction hial pawh a kai thei a ni. Mahse, ‘Thiamna’ nei zui tur erawh chuan, intellectual exercise a pawimawh a, a tul bawk a ni. Chutah, ‘Finna’ tak mai phei hi chu, uluk taka thil ngaihtuah thiamna (critical reasoning) atang lo chuan han neih phak rual a ni lo (hetah hian criticism hi sawiselna hmanrua ni lovin, thuam thatna hmanrua a nih avangin, critical tih hi ‘uluk’ tiin ka letling a nih hi). Bible-in min zirtir dan phei chuan, “Pathian tihna” (Fear of God) nen lo chuan ‘Finna’ hi a neih theih loh hial a ni.
Heng, ‘Hriatna, Thiamna leh Finna’ tel lova Zirna sang zawk hi kan um chuan, literacy percentage-a sang kan nih rikngawtna hian kan ram leh hnam tan engmah hlutna a nei lovang. Chhawrbawk tur teh chiam a nei bawk lovang. Bangalore-ahte pawh hian sang tak takin lehkha han zir thin mah ila, ‘Hriatna’ Van tawng hial pawh lo khawl khawm ta ila, chu ‘Hriatna’ hman tangkai dan ‘Thiamna’ kan neih si loh chuan; tin, ‘Thiamna’ hmang tangkai tura ‘Finna’ kan neih miau loh chuan, Tuifinriata Lunghlu awm ang chauh kan ni dawn a ni. Kan hriatna, kan thiamna leh finna hi kan ram real life situation atan kan hmang tangkai tur a ni ang.
Tunlaia kan Thalai, hriatna lama hmasawn chak em em maite hian, kan Knowledge zau tak mai hi ‘Thiamna’ leh ‘Finna’-in i delhkilh teh ang u khai! Bangalore-a Mizote hi Mizoram tan ‘Knowledge Tank’ ni mai lovin ‘Think Tank’ (thil tangkai ngaihtuahna khurpui) atan i insiam dawn teh ang u! Ngaihtuahna (rational thinking) tak tak tel lo chuan, kan knowledge hi a zau viau ang a, thil hriat pawh kan ngah viau ang a, mahse, kan Knowledge hian ‘Thukna’ a tlachham tlat si ang tih a hlauhawm a nih hi. Thil hre zau (Knowledge zau) hi titi nikhua chuan sawi tur an ngah a, an bula chen pawh a nuam a ni. Mahse, ram leh hnam leh Kohhran tana mi tangkai leh hmantlak tak tak ni tur chuan ‘Thukna,’ ‘Knowledge Thuk’ bawk kha kan chhawr zawk tur chu a ni dawn lawm ni? ‘Knowledge Thuk’ nei tur chuan, ‘Thiamna’ atanga ngaihtuahna (rational thinking) tak tak hman a ngai a. Chu ‘rational thinking’ tak mai chu Mizote hian kan tlak chham fo thin niin ka hre thin. Knowledge zauhnaah hian kan induh tawk a, chutah chuan kan tawp leh mai thin a ni. Einstein-a pawh kha a knowledge a zau hran lova, a thuk a ni zawk lo maw? Knowledge zau, hriat ngah, thuk bawk si kan awm phei chuan ram leh hnam tan kan va hlu dawn em! Hei hi kan ram leh hnam, Kohhran tan pawha kan rualawhna tur chu a ni. Le, hetiang nei tur hian, Bangalore-a Mizote hian tih tur leh tih loh tur enge kan neih ve le? I inzawt theuh teh ang u. Tirhkoh Paula chuan sawi se, “Education-a hma kan sawnna tur a tan hian, hei lo chu Chanchin Tha dang reng a awm lo,” a ti ve hial mai thei a ni. Hei hi, Mizo taka kan changkanna tur leh hma kan sawnna tur chu a lo ni e.
Lawmna Thuah Tam Tak
Written by admin on October 4th, 2009BMA SILVER JUBILEE KHARNA PROGRAMME
R.Lal Rinawma, Chairman, Silver Jubilee Celebrations Committee
April thla a Silver Jubilee lawmna puanzar hawnna programme kan neih zawh khan hlimna tam takin min tuam ngei a. Mahse, October ni 2 programme nei leh tur chuan hupphurhnain min chim tel bawk a. Kan memberte mit kan tlinglo palh ang tih hlauhna a lian thin. A hun a hnai tawlh tawlh a Mizoram Chief Minister meuh khuallian anga tel tur phei chuan min tih phur rualin a boruak a ti rit tel a. Ani Pu Lal Thanhawla lah chu han dawr apiangin kan programme a tel amah leh a nupui Pi Rii phurzia a hriat reng mai si.
Tichuan, kan hotupa zu rawn zui thlain Pu Rotea nen kan pawnthuah kan rawn khai lut ve a, Lore khawpui kan lo huang kai a, BMA President, Pi Lalrinpuii leh a hote chuan mawihnai taka min lo hmuak hmel kan hmuh chuan lawmna a sang danglam hle mai. Kan Chief Minister kawmna hun duhawm tak kan nei thei leh kan ram chungchang thil tam tak kan sawipui bakah Mizoram House kan neihna tur hmalakna kan sawiho hnu chuan kan CM ber hian kan hriat phak baka hma a lo lak nasatzia a lang chiang hle mai. Lawmna tur bawk a ni.
October ni 2 a lo ni a, kan ruahmanna engkim beisei dan thlap niin ka hria. Kan programme tan hma zing lamah Vidhan Soudha-ah Karnataka Chief Minister kan pu in a kawmnaah Pu Rotea nen kan zui ve a, chumi a lo chhanna chuan min ti thlamuang em em mai, a Bangalore khawpuiah hian Mizoram House a la ding ngei dawn tih hi kan chiang ta a ni. Lawmna bawk a ni. Hall-ah kan han lut a, kan hriattur thil pawimawh zualte kan hruaitu, Pi Lalrinpuii’n a han zam chhuak zung zung a, hun la hek silovin a khawih kim viau si. Chutah Rev. Dr. F. Hrangkhuman hunserh a rawn hmang a, a thuchah tawi point 2 chauh si tawi fel taka a sawi chhuah thuchahte kha chhinchhiah reng tlak a ni. Kan guests of honour pahnih zinga pakhat, Pu Rin Sanga a lo tel ve theilo erawh chuan kan hlimna a ti kim lo deuh pawh a. Pu Rotea kan zinga a awm hrim hrim hian kan khawvel a ti muang a ni.
Kan CM leh a thiannu thusawite kha an va han tha tehreng em ! Programme set hi kan committee-ah kan sawi reiin kan sawi tam bawk a, a fuh em em hlawm a. Hun pawh kan hmang dik a ni. A hnua kan khuallian te nena kan han thlir let leh pawhin tha an ti a, an hlim a. Tunhma zawng aiin Bangalore Mizote min hmuhdan a let tam takin ‘good, better, best’ niin ka hmu. Hei hi ka programme azara kan hlep lian tak chu a ni. Midang thlirtu ni ta ila PERFECT SCORE ka pek hial tur chi a ni.
LAWMNA TI KIMTUTE
Ka lawmna ti zualtu deuh deuhte tarlan ka duh em em a awm a, ka thusawinaah ka lo telh kim lohte an ni a. Kan function a han zawh meuh kha chuan lawmnain ka khat a, saptawng takin ka ‘emotional’ phah hial mai.
- A hmasa berin kan memberte min tawiawmna te, ruahmanna tih hlawhtling tura rim taka thawktu zawng zawngte bakah ka committee-a ka thawhpuite ka fak a, SALUTE ka pe duh a ni.
- Tin, hun engemaw ti deuh lai atang khan UTC family te hian BMA hi min en dan a dangta deuhva hriatna kan nei a, kan vui ru deuh a ni. Tunhma an ang lo kan ti hman lek lek a. Tun tumah hian namen lova an tawiawmna (an chhungkuain) kan chan hian nasa takin min ti lawm thar a. Tunhma deuhva UTC zirlai mimal leh family te, kan rinrawl leh min uap fel tute an nih thin ang chiah kha a lo lang thar leh a. Hei hi thil lawmawm a ni. Bangalore Mizote khawtlang nuna chanvo pawimawh an lo chan thin avanga Bangalore Mizote tuammawitu an nihzia hi sawisen a ni lo asin.
- A dawt lehah chuan he Silver Jubilee lawmna hi a hraw a, sum pawh kan mamawh tam a, a ti hupphurhawmtu lian ber a ni reng a. Mahse, Pi Ann Lalrinawmi IRS tanpuina duhawm tak dawn te, kan memberte hnen atang tanpuina donation kan dawnte avang chauhvin hetianga hlawhtling thei hi kan ni. Family 45 atangin tanpuina a lo lut a, hnathawk mi 67 atangin kan hmu bawk a, tin, sum lama neinung biklo, zirlai 197 atangin tanpuina kan dawn bakah Bangalore khawpawn mi 11 hnen atangin kan dawng bawk a ni. Tin, hnamdang, Mysore, Bangalore leh hmundang amiten sum tam tak thawhchhuahpui a sponsorship min tihsakte hi kan thil Silver Jubilee lawmna programme pum ti hlawhtlingtute chu an ni.
- Essay inziahsiakna leh Hlaphuah siakna lawmman sum rawn thawhtu, Pu Shiv Shankar leh Pi Vanlalsiami te chhung leh Rev. Dr. K. Sapthanga te chhungkuain kan programme a ti hausa mai ni lovin Bangalore Mizote hmel ti tha tute an ni.
- Kan hall pangpar mawi taka min cheisaktu Pu Khawmawia ( Bangalore veteran ti ngat teh ang) leh a thiannu Pi Rose-i te contribution hi a hlu ngawt mai. An insengso hle ang.
- Banner buatsaih a a design concept duangtu Tv. Madawnga a fakawm bawk.
- ARKAIDEN ZAN banner mawlh hi ‘world class’ tih ngam a ni. Han enchian poh leh a fuhzia sawithiam bak a ni. A designtu- Abel Gaikwad ( Bangalore-a seilian tih ngam ) hian talent a nei ropui a ni. A future a bright ngawt mai.
- Kan Jubilee hla min siamsaktute- Aries Vanneihtluanga leh Lalmuansangi Hnamte te hi BMA-in inhming kan immortalise kan ba bawk. Tin, zaipawlte khan in thiam lutuk. Kei ka lo ngaithla fuh emaw ni tihdanglamin ka awm fo mai.
- Kan senior, kan nu leh pate leh ute tawiawmna kha a tha thlawt bawk a, anni an thut khap chuan kan programme an ti zahawm thin reng a ni.
- Chhinlung Magazine buatsaihtute, Editorial Board thawhrimna a ropui, magazine tha dangdai tak kan dawng thuai dawn a ni.
- Kan programme booklet-a uluk taka kan duan anga buatsaihna sum thawhtu Lydia Malsawmtluangi te, Rebecca Muanpuii Fanai te, Emily Lalnunpuii leh Robert VL Fanai te chungah kan lawm.
- Tin, refreshment senso a tam dawn min hriatpui a, a hranpaa tanpuina petu an awm a, an pek khawm hi Rs. 10,000 lai a ni bawk. A hrana donation pe tawhtute an ni zui. An va hlu em!
ARKAIDEN ZAN
Ka tihtawp hmain Arkaiden Zan programme kha a host tute khan min ti phurin min ti hlim a, an chanvo an tlin hle mai. Tin, a programme (saptawng telh mai ang ) content leh variety a fuh tha em em a, hun hmang hek silova item tha tak present dan an thiam bawk. Bangalore Mizote hian hma kan va han sawn em! tih hi ngaihtuahna a lo luang lut chu a ni. Mipui lokal khawmte kan discipline a tha a, kan security service kha a ropui ru riau bawk a, ‘sawi kher ngailo’, kaihhruaina min pek dan te kha a zahawm a ni.
A tawp berah chuan, Silver Jubilee lawmna programme inthuah leh hautak zet mai enkawl theimi mi tling BMA OB leh Executive Committee kan nei hi a fuh em em a. A bik takin, kan President te pahnih, Pi Lalrinpuii leh Pu Josiah L. Ralte te inpekna avangin kan hlawhtling a, anni pahnih leadership thatzia hi a lang chiang em em a ni.
Bangalore Mizote hi tunhma atang renga zoram dung leh vang leh ram danga miten zah leh chung ena an lo en thin (respect ti kher teh ang) kan ni. Thil tam takah thil tha danglam bik ching chhuaktu leh ram thatna tura kaihruaitu kan lo nih thinna chu kan la vawng him zel niin a hmuh theih a, chu chu vawng nung zel ang u. Muansangi hla chang khat hi rilruah a lo lang tlat mai.
I nghilh lawng aw, Zofaleng zawng te’n, Lungrualna, thiamna hringchhuaktu,
Vul zel ang che, BMA, Engmawi, rimtui chhuah zel ang che.

Recent Comments in Articles