Finna (A philosophical approach) – K. Remruatfela

Tlai khat chu engmah ti lova awm mai mai aiah tiin mi article chi hrang hrang ka lawrkhawmna file hawngin ka keu lawr vel mai mai a. Chutia ka`n keu lawrna velah chuan Communism theory vawrhchhuaktu lar tak Karl Marx`an he – `Communism Theory` vawrhchhuak tura a lehkhabu siam pahnih – ‘Das Kapital’ leh ‘Communist Manifesto’ a sawifiahna thu chu ka zuk hmuchhuak hlawl mai a. Chu chuan chawplehchilhin ngaihtuahna nasa tak min neih tir nghal a, he a theory vawrhchhuah hi khawvel chuan a hnualsuat mekin, ram tam tak an tlakchhiatphah chu a ni si a, heti chung hian mifing tiin kan la chawimawi cheu dawn nge, ngaihtuahna atthlak tak vawrhchhuahtu mi mawl tiin kan dem zawk dawn tih zawhna chu ka rilruah a thi thei tawh lo a ni.

Greek miril hmasa Socrates-a chuan – Mihring finna (human wisdom) chu mahni inhriatlohna (ignorance) pawmngamna (recognition) atangin a intan a, mahni nun inbihchianglo chu nung tlak (worth) a ni lo. Chhungril nun tha (ethical value) chauh hi engkima laktlak awmchhun a ni a ti a ni. A sawi zel naah chuan chhungril nun tha dik tak chu ‘Hriatna’ (Knowledge) nen thuhmun a ni a. Chhungril nun tha lo leh suahsualna hi mawlna, Hriatna tlakchham vang emaw Finnain a tihfuh loh emaw rahah a puh bawk a ni. Socrates-a chuan miin a chhungril nun a chawm lenna zel tur chuan miin a thil tih reng reng chu awmze nei, thatna tluantling nei tur chiin a ti thin tur a ni a. Chutianga thil a chhut ngun chuan a chhungril lam nun chu a chawm lianin, a duata a enkawl tha tihna a ang a. Miin chutianga a tihfo chuan mifing (Philosopher) an lo ni chho mai dawn a ni a ti a ni.

Indian Philosopher ropui Swami Vivekananda chuan Finna (Wisdom) chu ‘Realisation of the self’ (Mahni inhriatchianna) ah a intan a ti a, Socrates-a ngaihdan nen pawh a inzul hle a ni. Amaherawhchu, danglamna tlem an neih chu Socrates-a chuan mahni mihring thatna a dah pawimawh lain, Vivekananda ve thung chuan mahni tlin lohna hre chunga Pathian hnena intlukluh pumhlumna lampang a hawi lek lek a, sakhuana rawng a kai lek lek a ni. Bible-a kan hmuh dan chuan Israel lal ropui Lal Soloman-a chuan ‘Lalpa tih’ (Fear of god) hi Finna bul a ti ve thung a. Chutiang bawkin Bible chang tam taka kan hmuh angin an thlarau chan tur ngaihtuah lek lova he khawvel thila inchhek muk thinte chu Lalpa ngaihah chuan mi mawl berte an ni a; khawvel sanna lungkham lova hmuhsitna leh nuihzatna karah pawh chhel taka tuar hram hram thintute chu mifing an nizawk a ni.

Socrates-a hnungzuitu lar tak Plato chuan, “Knowledge is wisdom, wisdom is knowledge” tiin Finna nei tur chuan Hriatna kan neih phawt a ngai a, Hriatna kan neih chuan mifing kan ni mai, tiin thuk tak, tawi tak siin a lo hrilhfiah a. Greek mifing dang Cusanus chuan Finna (Wisdom) hrilhfiahnan ‘docta ignorantia’  tih tawngkam a hmang a. A awmzia chu – `Pathian hmaa mite ber kan nihzia pawmngamna` hi a ni kan ti thei awm e. British Philosopher ropui Bertrand Russell ve thung chuan, “ Finna chu kan thil zir leh mi thiamzawkte ngaihdan chi hrang hrang kan lakkual hnua, kan rilrua chambang la awm hi a ni” a ti ve thung a. A ngaihdan zau zelah chuan kan thil zir tam takte chu kan lo hrehreng thei lovin theihnghilh tam tak kan nei a; mahse kan thil zir tawh atanga kan hriat, kan theihnghilh theih tawh miah lo, kan rilru chhungila awm reng thin hi Finna tak chu a ni a ti a, tu emawni ina Education a hrilhfiah dan pawh a ang hlein ka hria.

Kan tunlai khawvel context hi han thlir ila, eng ang mi hi nge mifing kan tih ve le? Hrilhfiahtu hmasate anga mahni diklohna pawm ngamtu nge, Plato ngaihdan anga Hriatna ngah mi te hi? Ka zirchian ve naa mifing kan tehna ber nia ka hriat chu – A hun leh a hmun a zira insiamrem thiam mi, a thli tlehna apianga thle tawn thei mi, principle nei lem lo pawh kan ti thei ang. Chutiang mi chu mi nawlpui ina mifinga kan ngaihte chu niin ka hria a, a thelh thui viau pawh ka ring lem lo. Tehkhin thu hmangin  hetiang hian han ti ta ila – `Khawtlangah dikna lanchhuahtir duh vangin miin a inrawlhna tur ni hauh lovah inrawlh buaiin amahah buaina tam taka awm phah ta se; mahse chu a buaina avang chuan  khawtlangah dikna lo parchhuah phah ta si se, chu pa inhambuaina chu atthlak kan tihsak dawn nge, mifing tiin fak kan hlawh tir zawk dawn`. Chu lo lehah pawh – `Khawtlang leh kohhran hruaituah han inchan ta ila, mi tam zawkte ngaihdan tawmpui thei tur zawng ti a, mahnia principle fel tak nei lem lova mi zawng zawng tih lawm tumtute hi nge mifinga kan chhiar ang a; Kawng dik zawka an kal theihna a nih chuan tia, mi sawisel pawh hlau zo lova, huaisen taka mahni ngaihdan kaltlangpui thin zawk tute hi?` A khawi hi nge leadership quality nei tha zawk kan tih tih pawh hi i han chhut tel nghal teh ang le. Chuti lo zawng pawn - `Mi lehkha zir sang satliah, midangte nuna buai ve vak lova, mahni that thata thaa mi pawisawi vak lem hlei lova, mi duh ang duhpui ve thei mai tute hi mi mifing kan tih` tihpawh hi i han inzawt tel chhin bawk teh ang aw?

Thu leh hla khawvela thangchhuahtu hlawhtling W.J. Longfellow chuan, “ He khawvelah hian pa dar ben ringawt mai ni lovin, pa biak rawn nih tum zawk ang che”  tiin lei mihringte min chah lawm lawm a. A ni taka he khawvelah hian kan piang nawn tawh dawn lova, he kan nun hlu tak hi kan thlanlung a tlukbo rual ruala thamral mai tur a nih zawngin a uiawm hle ang le. Khawvelin ‘Father of Communism” nihna (title) an pek rawn Karl Marx chu a chanchinbu ‘Rhenish Zetung’ tiha a article khermei tak avangin a khua leh tui nihna a chan phah hial a. Chutiang bawkin kan hnampa Mahatma Gandhi ngaihdan zamna hnar ber kum zabi 18 lai vela Philosopher lar tak Sir Henry David Thoreau chuan dikna a lanchhuahtir duh avangin sawrkar lakah chhiah a pe duh lova, rei tak tihduhdah tuarin jail a tan phah hial a ni tih pawh history bu kan chhiar chuan kan hre thei a. Heng mi pahnihina dikna an duh vanga an tawrhna chhan hi atthlak kan tihsak dawn nge, mifing tiin chawimawina nopui kan dawm tir hial zawk dawn? Thuziaktu lar Bill Cosby-in, “Hlawhtlinna chahbi hi enge a nih ka hre lo, mahse hlawhchhamna chahbi chu mi zawng zawng tihlawm tum hi a ni tih ka hria” a lo tih ang hian hlawhtlinna rahbi rap tur chuan mi zawng zawng tihlawm sen a ni lova. Chuvangin, midangte tihlawm ringawt tum lova, an vawikhat thu phuhchhuah emaw, an vawikhat thuziah pawhina hmuntin a nghawr chhuak a, rampum inhnialna a tling a ni an tih theih hial tur khawpa ngaihtuahna vawrhchhuak thei tute hi mifing nihna (title) pek nachang kan hriat a tul tawh viau lo maw? Irish ziaktu ropui George Bernard Shaw chuan, “The biggest compliment you can pay an author is to burn his books” a lo ti daih tawh si a.

Finna lama thang lo chhuah hmasa Titus Maccius Plautus (254 BC – 184 BC) chuan, “A wise man can see more from the bottom of a well than a fool can from a mountain top” tiin kan Lalpa Isua Krista pian hma daih tawh khan a lo tlangaupui tawh a. A ni taka, mifingte hlutna hi khawvel awm tirh atanga tun thleng mai hian a la lem chuang lo reng reng a. Isua pian hma daih tawh a Greek miril Plato-a`n, “Philosopher must be king and king must be philosopher” a lo tih daih tawh angin tun thlenga sawrkar zawng zawngin an la mamawh ber chu ngaihtuahna ril leh thuk pai mi, philosopher (mifing) te hi an la ni reng a, chung mifing chher chhuak tur chuan a tehna tehfung (Criteria) pawh hi mipuite hian kan chik ngun a ngai hle dawn a ni. Nangin eng ang mite hi nge mifing tia i lo koh ve thin le?. Ngaihdan i han thawh tlang hlawm teh ang u hmiang…

Admin:  He article ziaktu K.L.E. Law College ah zirlai a ni.

A thunawn ah zu – Jaiho

Zu hian ninawm khawpin Mizoramah inhnialna a chawkchhuak hnem ta lua in ka hria. Zu hi A thenin a Tha anti a, a thenin a Thalo anti a . Pu Laldenga khan “Thil” ani ati mai a, tha lemlo, thalo lemlo bawm ah a khungkhawm hmiah mai a , a dikna chen thui tak a awm awm e . Kan Mihrang kal ta Pu A.Thanglura lehkhabu ah chuan “ Ruh Nei Silo , Hrawk A Tui Bawksi “ , a ti ve thung a . Zu hian heti reng reng hian Zoram Khawvel ah inhnialna a chawk chhuak hnem tawh a . ” Tawp Thei Silo , Maimawmril Ang Mai ” tih ang vel ani, a ninawm zozai ta ngei mai . Khawvel tawp hma zawng pawh hian kan inhnial tawp hleilo ange, “Eksin leh Eksin kan intawng, kan berh bik hlei lawnge” tih ang vel ani . Vairam ah phei khu chuan Total Prohibit dawn ta ila an Tum[Palm] thing zawng zawng te khu kihthluk vek a ngai anga , Forest Dept. nen kan inchemhar ani nghal ani mai. Zingah vai ngalria te te tumthingler ah an lawn tei tei a, a ler an zai kak a, a tui rawn hnamchhuak kha Belte ah an dawh a tlailam ah chuan Zutuitling thlum tak alo tling paw phet zel mai thin zuk nia, Tarri an ti mai a kan Zutuitling thlum tha tak ang hi ani deuh mai .He Zu te hi thil mak ve tak mai chu alo ni reuh e . Fungi chikhat Yeast kan tih mai hi thilthlum [Carbohydrates] Organic Materials nen a an awmdun tawh phawt chuan Zu hi automatic in alo insiam zel mai ani , chu chu Ethyl Alcohol or Ethanol [C2H5OH] an tih hi ani a . I chawthing tlem azawng pawh kha bucket ah karkhat vel chu han dahkhawm chhinla han ei chiah mah teh, a Insual huai tawk vel chuan I hai chhalh mai ang . Zu hi hringfate pawhin kan kutkawih in siamlo mah ila Biological Process ah hian Natural in alo insiam ve tawp mai ani .Han Prohibit ngawt theih chi pawh niin a langlo, Biological Fementation Process chikhat ani ve tawp mai zuk nia . Hnammawl ram hrang hrang ami te pawh hian a siamdan te hi an lo hrechhuak ve khiau leh zel nen. Zu hi Thatna tamtak a awm rual rual in a Thatlohna pawh tamtak chu a awm ve ngei tur chu ani reng ani , hei hi chu Khawvel kalphung ve hrim hrim ani a , tuma Prohibit theih pawh ani chuang hlei lawnge .

Kei ve tehlul hi chuan a Thatlohna em em pawh ka hre law , a thatna em em pawh ka hre lem hlei law . A dawngsangtu a zirin a Tha in a Thalo ni mai hian ka ngai awlsam et mai thung a . A Thatna lam han thlur chho chhin ve ta mai mai ila . Bible ah chuan Tirhkoh Paula khan Timothea a kha damdawi atan chuan a chawh ve mauh mai, ”1 Timothea 5:23 -Tui chauh in mi ni tawh suh la, i pum avang leh i dam loh fo avangin uain tlem te hmang thin ang che”. Tin pemthar damdawiah hian a tha em em bawk a, Dettol te ang bawk a Antiseptic tha tak hrik that thei ani. Mouthwash anga kamthuah nan pawh tha ve phian mai. Tunlai phei chuan Lungthalo[Heart Problem] nei tan hian a tangkai viau ni awmin Sap magazine vel ah chuan an ziak kur ngei nguai mai . Zuchhia in palh paw’n Zu tha in vat chuan Nunna chhantu ani ve thei tlat . In satliah ringawt tan chuan AIDS , Hepatitis tih ang hi a kai theih hauhloh bawk. Tin Sipai khawhar hnemtu thatak ani a , Sipai camp awmna ah tawh phawt chuan A Serh Zinga A Mei Ang ani tawp mai.Ram venhimna’n a pawimawh tihna anih chu. A tawk te a tlailam a in chuan mi ati hahdam ve huai huai thei bawk.Stress leh Tension nasatak kha a tibo hlauh thei ani.British India hunlai a Sepoy Mutiny angah te khan British Sipai indona a chau lutuk tawh te kha Rum intur an pe thin ani [A Fly On The Wheel -T.H. Lewin].

Zu thatlohna lam chu Mizote hi a hrechiang ber pawl hnam chu kan ni awm asin. A thatlohna hrechiang tur khawp a hnam mawl kan nih tlat avang hian Zu Khap duhtu te hi tawngpawng dem theih ngawt pawh an nilo ang. Tunhma deuh phei kha chuan Pa leh Tlangval te Hmeithai K-Chuang Saloon Zu rimnam chhak a in a an haw nak tawh chuan Thleng leh Bel eng ilo te kha a thlawk vel vur vur tawh mai thin a, naupang tap chuah chuah in a zui nghal zat zel bawk nen . Kawtkaiahte khan thingfak nen an in um fua fua ta mai thin anih kha, a manganthlak bawk ani. Zu zuar te lah hian Sa leh thildang intuituah ta reng reng a hmanhlel hian an sum an khawhral a an dinchhuahpui mawh khawp mai ta dah a. Tin a hun leh hmun sawilo a zing, chhunahte in ching an tam hi a pawi em em bawk ani. Zu in nasa ho lah hian Aikal ang deuhin Aiin lak nachang tal an hre bawk silo, a manganthlak hlawm ani. Pu Buanga [J.H. Lorrain] nau R.A.Lorrain-a lehkhabu, ” 5 Years In Unknown Jungles – FOR GOD AND EMPIRE” ah khan Mizoram Chhimlam a Missionary a a awm chhung a a thil tawnhriat te a ziak a , a ngaihnawm khawp mai. An Zu in dan a ziak chhiar zet chuan a nuihzatthlak a , mahni chauh paw’n kan nui baw hawk hawk thei zuk nia.” Thimhlim a an ruih tirh chuan ring deuh deuh in an tawng vak vak a . Zan alo rei deuh a Thinrim engphiarin a in hau chungin thingfak ten an intin uaih uaih tawh mai thin ani awm e , a then khuangbengin an lam map map reng bawk a, Phung awmkhawm ang mai anni. Zinglam alo nih meuh a an zu te an lem zawh tak ah chuan che theilo in chhuatah Sangha hrai ruih ang hrimin an thal phung tawh thin. A hnu ni 2/3 vel chu thochhuak peihlo in an mu char char ta thin ani ”. A kaihtawi a lakchhuah ani e. Hetiang hi chu anni vek bik kherlo ang tih chu a rintheih bawk anga.
He thuziak hian tu rilru mah a sawhsawn dawnlo tih ka hrechiang a , ka beisei bawk heklo, ka tum bawk heklo. Amaherawhchu Zu in mi leh Zu inlo mi paw’n heti tak a kan buaipui a kan Ruihpui mup mup anih avangin ka ngaihdan tlem azawng ka rawn khawrhchhuak ve mai ani e. Zu Khap duhtu te leh Khap duhlo tute indona hi chu Khawvel Tawp thleng rakin tawpintai a awmlo ang. A Zu a pawh chuti bawkin a bo heklo ang. Miril Pu Liangkunga Of Bihar hian a Comment rawn phulchhuahpui ve sela, chu chu innghahnan a hman tawp mai hi ani ka duh tawh mai ni. A Kawi a Ngil in zawm ta mai ila a thawventhlak huai tave ang.

” Zu hi a tha nge thalo ? – The Answer Is Blowing In The Wind ” .

A Thunawn ah Zu hi i hmang zel phawt mai teh ang u aw – ZU JAI HO .

Paul C.Lalchungnunga, Zarkawt Valley
email: paullcn@hotmail.com
mobile: 9862928724

General Secretary Reports 2009-2010

Bangalore Mizo Association hi 8th April 1984 khan din a ni a. Dan mumal tak (BMA Inkaihhruaina Dan) neiin, Karnataka Societies Registration Act dan ang thlap a registered a ni a. Pathian kaihhruainain tluang takin kum 25 a nih champha pawh kumin 2009-2010 hian kan lawm thei nghe nghe a ni. Kumtin member inziahluh thar zel a ngai a, kumin hian member 912 lai kan ni.

I.          (i)         Kum 2009-2010 chhung atana hruaitute:

President                                       – Pi Lalrinpuii

Vice President                               – Pu Josiah Lalchhanhima Ralte

General Secretary                        – Tv. Madawnga Hauhnar

Assistant General Secretary     – Pu Paul Lalchhanhima

Treasurer                                       – Nl. Blessy Sailo

Assistant Treasurer                   – Nl. Thaarie Hnamte

Secretary i/c Games & Sports – Tv. Joel Murray

Secretary i/c Cultural                 – Tv. Samuel Lalrozama Hmar

Secretary i/c Academic & Human Resources – Tv. Alan Lalhriatpuia

Patron                                  : Pu R. Lal Rinawma IRS

Senior Advisers               : Pu B. Kapthuama IAS Retd., Dr. HT Sangliana IPS Retd., Dr. Lalrinawmi Ralte

BMCF Representatives : Rev. Dr. K. Sapthanga, Pu PS Chhuasa

Committee Members    : Tv. Pawsa Lava, Nl. Zaithanmawii, Tv. Amos Lalremtluanga, Tv. Joseph Lalhmangaiha, Tv. C. Lalrinfela, Tv. Hminga Pachuau, Tv. Lalhruaitluanga, Tv. Laldinmawia Hnamte, Tv. Hmingthantluanga, Mandya Representative: Tv. PC Ramdinthara, Mysore Representative: Tv. Joseph Remlalruata

(ii)        Executive Committee / Office Bearer meeting:

Executive committee meeting hi thla khata Inrinni vawi 3-na ah neih thin a ni a, mahse thlatin erawhchu meeting hi neih a ni chuang lo.

(a)           Office Bearer zat – 9

(b)          Office Bearer meeting zat – vawi 3

(c)           Executive Committee member zat – 24

(d)          Executive Committee Meeting neih zat – vawi 10

(e)          Committee kal zat (Average) – mi 10

II.        Chanchin tlangpui:

(a)       Kumtina kan neih thin Freshers’ Day chu 1st August ’09 ah Goodwill Girls’ High School ah hman a ni.

(b)      Vangpui Kut chu kumdang ang lo deuhin 19th September ’09 ah Tagore Hall, UTC ah hman a ni. Debate, Solo (Mipa leh Hmeichhia), Lengkhawm zai leh Chheihlam ah te Section pali (Lalsangzuali Sailo Section, Rokunga Section, Vankhama Section, PS Chawngthu Section) te inelna siam a ni. Solo leh Chheihlama ti tha berte hi Silver Jubilee Celebration Closing function-ah zaina hun leh lamna hun an nei a ni.

(c)       BMA Football Tournament ‘HVLT Mawia Memorial Trophy’ final chu, 26th September ’09 ah Nandan ground, Austin Town-ah neih a ni a. Final hi Sinlung FC leh Kolodyne FC ten final an khel a, Sinlung FC te an champion a ni.

(d)      BMA Directory 2009-2010 chu October ni 2-ah Silver Jubilee Closing Function hmannaah Pi Rii’n a tlangzarh. Directory hi 250 copies siam a ni.

(e)       November ni 23, 2009 inkhawmbanah BMA member te kum tin kan lo neih thin angin thlalak hun neih a ni.

(f)       January 26th, 2010 khan Bits Club-ah kumtawp intihhlimna atan picnic hun hlimawm tak hman a ni.

(g)      February ni 28, 2010 Pathianni inkhawmbanah Bangalore Mizo Nula Fel leh Tlangval Fel thlan ani a. Tlangval Fel ah Laldinmawia Hnamte, Nula Felah BC Lalremmawii te thlan an ni.

(h)      Pathianni apianga newsletter kan chhuah thin BMA Aw pawh tluang takin a la kal zel a. He newsletter hi BMA chhunga chanchinthar te kan inhriat tawnna hmanraw tha tak a ni. A enkawltu tur hi kan inkaihhruaina angin thla thum chhung atan zela siam a ni.

(i)        January ni 1, 2007 atanga kan neih website bangaloremizo.info pawh tluang takin a la kal ve zel a. BMA member mai nilo, khawvel hmun hrang hrang amiten kan chanchin an lo hriat ve theihna niin, a tangkai hle a ni.

II.       Silver Jubilee Celebration chanchin tlangpui

BMA Executive Committee vawi 10-na, 3rd November 2007 a neih chuan heng a hnuai amite hi Silver Jubilee Celebration Organising Committee member turin a ruat.

Chairman : Pu R. Lal Rinawma IRS

Secretary : Pi Lalrinpuii

Treasurer : Pu Levis K. Lalsiamliana (till May 2009), Tv. Amos Lalremtluanga (till date)

Members  : BMA Office Bearers, Dr. HT Sangliana, Rev. Dr. K. Sapthanga, Tv. Pawsa Lava, Pu PS Chhuasa, Pi Saibuangi, Pu Zohmingliana Hualngo, Tv. Zoramthanga, Pu Josiah L. Ralte, Nl. Lalfakawmi Khawlhring, Dr. Lalrinawmi Ralte, Nl. Thaarie Hnamte, Pu Ramdinsanga Saiawi, Tv. PC Ramdinthara (Mandya), Tv. Joseph Remlalruata (Mysore)

Convener Souvenir         : Dr. Lalrinawmi Ralte

Convener Fund Raising : Tv. Zoramthanga (till May 2009), Pu Ramdinsanga Saiawi (till date)

Silver Jubilee Zaipawl:

Conductor            : Tv. Madawnga Hauhnar

Asst. Conductor : Pu Levis K. Lalsiamliana

Members               : BC Lalremmawii, Bethseba Zochungnungi, Blondie Pachuau, C. Lalmawipuii, Chuauzikpuii, Ruth Vanlalhmangaihi, Lalmuansangi Hnamte, Marian Lalchhandami, Debbie Lalnunhlui, AC Carolyn, Lalnunmawii, Lalropuii, Laltanpuii Hnamte, Zodinpuii, Mami Bawitlung, Mary Bawitlung, David Laldanfela, David Lalramliana, Emanuel Lawmkima, Hosana Lalrinpuia, Samuel Varte, Francis Lallawmawma, Amos Lalremtluanga, C. Lalrinfela, Isaac Lallunghnema, Jonathan Laldinsanga, Laldinmawia Hnamte, Lalengzuala, Lalhruaizela Fanai, Lalremsiama, LD Beihriasa, Pawsa Lava, R. Lalhlimpuia, Michael Lalramchhana, R. Lalremruata, Vanneihtluanga, ZF Lalhuapliana, Zodinsanga Pachuau

Arkaiden Zan Organising Committee:
Convener : Pu Josiah Lalchhanhima Ralte
Ex-Officio : Pu R.L. Rinawma Chairman SJCC & Pi Lalrinpuii Secretary SJCC

Members  : Amos Lalremtluanga, Paul Lalchhanhima, Isaac BT, Samuel Lalrozama, Benjamin Rualthanzauva, Blessy Sailo, Sawmteii Khawlhring, Lalfakawmi Khawlhring, Thaarie Hnamte, Nancy Lalhriatpuii, Rebecca Lalthanpuii

(a)       4th April 2009 (BMA hi April ni 8, 1984-ah din a ni a, remchan zawkna avangin April ni 4-ah lawmna hun hman a ni) khan BMA Silver Jubilee lawmna Inaugural function hun hlimawm tak hman a ni. Hetah hian BMA President hmasa ber Dr John M. Ralte leh  Secretary hmasa ber Pu Lalrochuanga Pachuau te kan sawmna angin min rawn hmanpui thei a kan lawm hle a ni. Hemi ni hian ‘ZOFATE HMASAWNNA LEH HMABAK’ tih thupuia hmangin Seminar ropui tak neih a ni bawk a, Resource person atan Pu Zohmingliana Hualngo, Tv Malsawmdawngliana Lailung, Tv H Vanlalhruaia te hman an ni. Silver Jubilee lawm nan BMA din tirh atanga tun thlenga BMA member la awm te, BMA Senior member te, leh BMA hruaitu lo ni tawh zawng zawng te hnenah memento hlan vek a ni. Hemi ni hian Jubilee ruai theh a ni a, mi 300 dawn in ruai hi kan kil a ni.

(b)      1st August 2009 ni a Freshers’ day kan hmannaah BMA Silver Jubilee hriatreng nan thingphun a ni a. Goodwill High School, Wesley Old age Home leh khawlai hmun remchangah te phun a ni. Goodwill H/S ah hian Silver Jubilee Chairman Pu R. Lal Rinawma’n urhsun takin thingphunna hi a nei ani.

(c)       Silver Jubilee Closing Function hmang tura kan sawm Mizoram Chief Minister Pu Lal Thanhawla chu October ni 1-ah Bangalore a lo thleng a, ERC Conference Hall, UTC ah Mizoram House leh thildangte sawipuiin BMA Hruaituten kawmna hun an nei.

(d)      October ni 2, 2009 (kumdangah chuan October ni 2 hian Vangpui Kut hman thin a ni) ah BMA Silver Jubilee Closing Function hman a ni a, Ranson Hall, UTC ah hlim taka hman a ni. He hunah hian Mizoram Chief Minister Pu Lalthanhawla chu khuallian atan sawm a nih angin a nupui Pi Lalriliani nen min rawn hmanpui thei a, tin Pu Lalrokhuma Pachuau leh Pu R. Lal Rinawma te pawh an rawn kal thei a, an chungah kan lawm tak zet a ni. Chhun lamah function ropui tak neih a ni a, hemi rual hian Bangalore a Mizo Officer Mizote tana inpe zo tak tak Dr HT Sangliana, Pu Rinsanga,Pu Lalrokhuma Pachuau leh Pu RL Rinawma te hnenah chawimawina felicitation leh memento mawihnai tak hlan a ni bawk. Chhun ah Jubillee ruai ropui tak theh a ni leh a, hetah hian mi 450 in ruai hi an kil a ni. Tin zan lamah Jubilee lawmnan ARKAIDEN ZAN hun hlimawm tak hman a ni a, zai, lam, leh costume parade bakah programe hlimawm tak tak kan hmang a mit leh beng a tlai hle a ni.

(e)       October ni 2, 2009 vek hian Chhinlung Silver Jubilee Special Issue tihchhuah a ni a, hei hi Silver Jubilee closing function-a kan Chief Guest Pu Lalthanhawl’n min tlangzarhsak a ni.

IV.       Chhiatna lam chanchin tlangpui:

(a)       Kan member Tv. Eddy Jathang chu chu 14th April 2009 khan a boral a, a ruang hi an chenna Lunglei Ramthar vengah thawn haw a ni.

(b)      Tv. Joseph Lalengmawia, a Pa nena Bangalore-a Christmas hmanga an lo zin chu vanduaithlak takin a boral a, a tul apiang buaipuiin a ruang hi Aizawlah kan thawn haw.

(c)       Kan member Nl. Mercy Lalruatfeli Pa, Pu Lalhmangaiha Pachuau, Bazar Veng, Lunglei  chu vanduaithlak takin a nupui damlo entir tura Chennai kal, a tlusual palh chu a boral hlauh mai a, a ruang hi Bangalore ah rawn phurh phei a nih avangin BMA ten Airport ah an lo hmuak a, a tukzing ah Aizawl ah thawn haw a ni.

(d)      Nl. Jennifer Lalchhuanmawii, Pu Aithuama Electric Veng, Aizawl fanu chu vanduaithlak takin ni 26th February 2010 khan JP Nagar-ah a boral a, a tul apiang BMA in buaipui in a ruang hi a tuk ni 27th February 2010 khan Aizawl ah thawn haw a ni.

V.        Hnathawh dangte:

  1. Mizoram mipuite hnena thuchhuah, Bangalore-a zirna leh hnathawh tur rawn zawng turte tana hriat tur leh fimkhur tura inchahna thu, chu Mizoram media hrang hrangah May 2009 khan chhuah tura thawn a ni.
  2. 22nd February 2009 khan Pu John Rotluangliana, Deputy Speaker, Mizoram Legislative Assembly, Bangalore-a local chu BMA hruaituten kawmna hun an nei a. Hetah hian Bangalore-a Mizoram House dah chungchang an sawiho a ni. Hemi bawhzuina kal zelah hian Mizoram Chief Minister Pu Lal Thanhawla pawhin kan sawmna anga Silver Jubilee lawmna kharna hun hmanga a lo kal khan Karnataka Chief Minister BS Yedduyarappa a hmu a. Kan duhna lai berah pek kan nih tur thu tawngkain a lo tiam a. Tunah hian Mizoram sawrkar atang pawhin Karnataka sawrkarah hian lehkha pek luh tawh a ni.
  3. June 16th, 2009-ah kan member te – Tv. Michael Lalhriatpuia Pachuau, Tv. Malsawmdawngkima, Tv. FK Lalnunpuia, Tv. Lalruatpuia, Tv. JH Laltlankima te chu damlo thisen pein Vellore-ah an kal.
  4. 21st May 2009 khan DMZP te hmalak na in Zonet Tv ah Mizoram pawn a zirlai awm te kawmna leh zawhna leh chhanna hun pawimawh tak an siam a, hetah hian  BMA Treasurer Nl Blessy Sailo leh Committee member Tv Hminga Pachuau te chu BMA aiawhin an tel ve a, zawhna leh chhanna hun tha tak an hmang thei a ni.
  5. Ni 26th November 2009 khan Kuki Students Organisation ten an Silver Jubilee ah tel ve turin min sawm a, hetah hian Pi Lalrinpuii President, Tv Madawnga Hauhnar General Secretary leh Tv Samuel Lalrozama Cultural Secretary te chu BMA aiawhin an kal thei a, President hi thusawina hun an pe a, tin BMA hnenah memento an hlan bawk a ni.
  6. Ni 20th February 2010 khan Zomi Christian Fellowship (Welfare department) ten ZOMI NAMNI lawmna an nei a, hetah hian min sawm angin President leh General Secretary te an tel thei a, President in thusawina hun a nei a ni.
  7. Bangalore Mizote chanchin kan inhriatpawhna hmanraw tangkai tak BloreMizo ‘sms’ hmannaah sms thawn man atan pawisa kan thehlut thin bawk a ni.

Lawmthu Sawina:

Kum 2009-2010 chhung a BMA tluang tak leh hlawhtling taka a kal theihna chhan chu Pathian awmpuina leh kaihhruaina kan dawn nasat bakah, memberte inpekna leh thawhrimna a ni a, Pathian chungah leh in zavai chungah lawmthu ka sawi e.

Ka lawm e.

Sd/-

(MADAWNGA HAUHNAR)

General Secretary

A tirin Thu a awm…

A tirin Thu a awm…(Johana 1:1)

Mr.Zero

Ka naupan lai chuan Bible hi ka chhiar ve thin a. He chang ka chhiar hian hrethiam lovin ka chhiar liam vel mai mai thin. Puitlin hnu pawha awmze thuk tak nei a ni tih hre lo ka tam ka ring. Kan nun bulpui ber a ni si a. Thui lo tein i han zir chiang teh ang u.

“A tir” tih hi tawng bul(Greek tawng) atang chhui chuan a ril hle. ‘Beginning’ or ‘Origin’ tia saptawnga lehlin hian a awmzia a phawk phak lo. A awmzia tak tak chu ‘before origin or beginning’ ti ila a fiah ka ring. Mizo tawng leh tawng dang thu mal chuan a sawi fiah pha meuh lo. Johan’n ‘A tirin Thu a awm’ a tih hian, mihringin kan hmuh leh khawih theih (suangtuah) phak china, thil awm a sawina a ni hauh lo. Hunte, thilsiamte hmaa thil awm a sawina a ni zawk. Ti hian sawi ta ila, a fiah zawk mah ang. ‘Thu’ hi hunte leh thilsiam zawng zawng ‘origin’ a ni zawk e. Chu chu Isua Krista a ni. Hunbite thliaha leilung ngahchhan phum a nih lai khan A ni chu a lo awm daih tawh tihna a ni.

‘Thu’ hi Greek tawnga lehlin chuan ‘logos’ a nia. Johana hian ‘logos’ a hman dan leh a hman chhan pawh hi pawimawh tak niin a lang. Logos concept hi Bible khawvelah chuah an hmang lo a, Johana hun lai leh a hma pawh khan concept common tak a ni awm e. A bik takin philosophy khawvel ah. Sakhaw mi leh philosopher ten an hman dan a inang lo nuk mai. A then a zawng han tarlang ila. Heraclitus chuan ‘logos’ hi van boruak zau tak (universe) leh mihringte inzawmna siamtu a ni e a ti. Mihringte minti mihringtu (rannung anga min khawsak tir lo tu) principle a ni. Sophists ho ngaihdan hi Heraclitus ngaihdan nen a danglam vak lo. An sawidan a inang lo mai niin ka hria. Sophists ho chuan ‘logos’ hi mihringte awmze nei taka min ngaihtuah tir tu (reason?) a ni e an ti. Socrates leh Plato pawhin he tiang dueh tho hian an sawi. ‘Thutak’ hi ‘logos’ atanga thil thlir emaw ngaihtuah chuahin kan sawi thin an ti. Aristotle ve thung chuan ‘logos’ hi mihringte thatna zawng zawng bul a ni a ti. A indawt dana kan en chuan Stoicism, Neo-Platonism, Hermes ten pawn ‘logos’ hi chu thil pawimawh takah an ngai. Kan sawi vek kher tawh lo mai ang.

A pawimawh ta bera chu Johana hian engtin nge a hman? A chunga kan sawi tak te en  chuan, a tlangpuiin khawvel awpbeh tumna, thil danglam tak (extraordinary) tih theihna nia ngaih a ni berin a lang. Johana chuan heng ngaihdan zawng zawng khumin ‘logos’ (Thu) chu tisaah a lo chang (historical figure) a ti. Johana hian ‘logos’ an hman dan zawng zawng te hi a hrelo a nih a rinawm loh. Hre reng chung siin mahse a hman dan leh a ngaihdan a dang daih, thutak a ni bawk.Thu chu ngaituahna leh suangtuahna khawvela thil mai mai ni lovin, Isua Krista ngei chu a lo ni. A tira Thu awm, hunte, nite leh thil siam zawng zawngte bulpui chu khawih theih, hmuh theihin a lo awm ta. Ropui tak a ni! Amah chu nunna a nia, nunna pe tu a ni bawk. A chhan chu ‘A tira Thu awm’ kha a ni tlat a. Amah chu ‘eng’ a ni bawk. ‘Eng’ hi Greek ngaihtuahnaah chuan mihringin Pathian a zawnna tawngkam a nia, Johan’n chu an zawna chu ‘heta hi a awm e’ tiin a puang ta a ni. Chu ‘eng’ chu thimzingah a lo eng a, mahse thimin Amah a hre si lo. Keinin kan hria em le? Chu ‘Thu’ tisaa lo chang chu enge a awm zia? Amah chu Pathian nen an inang em? Kan la chhunzawm zel dawn nia….

Inthlahrunna – Josiah Lalchhanhima Ralte

Mihringte hi inthlahrung deuh leh deuh lo kan awm ni ngei tur a ni, “Ani hi chu mi inthlahrung chi a nia.” te kan ti thin. Sapho te, vaiho te nena han intehkhin ralah phei chuan Mizote hi inthlahrung tak hnam kan ni te pawhin a lang. Inthlahrunna hi ze mawi tak anga lan changte pawh a awm thei. Mi inthlahrung  mize kaihhnawih theih thenkhatte chu: Hawihhawmna, ze zawi, inngaihtlawmna, mi ngilnei, mi pawi sawi lo, etc, te a ni thei awm e. A mize lehlam ni awm taka lang te chu: Mi ti phawr phawr, mi chapo, chuhhelh, zaktheilo, dawhtheilo, etc. Heng te hi nungchang mawilo leh zahpuiawm ah kan ngai a, a dikna lai pawh a awm. Amaherawhchu, han bihchian deuh chuan inthlahrunna hi thil tha, mize tha a ni thei em tih chu zawhna lian tak a ni thung.

Engvangin nge mi a inthlahrun? Eng hunah nge a inthlahrun thin? Han ngaihtuah ve mah teh! Sawi tur tam tak awm thei karah pahnih khat chauh i han tarlang teh ang;  Pakhatnaah chuan miin thil a tihsualin inthlahrunna lian tak a nei thin. Hei hi inthiamlohna leh zahna nen a inlaichin tlat a ni. Zu ngawlvei piangthar pawh, a pianthar hnu a zu a in leh chuan biakin pawh thleng ngam lo khawpin a inthlahrung mai thin. Kohhranho zing a va chen chu sawi loh, fianrial a Bible chhiar leh tawngtai thlengin a inthlahrung thin. Hei ngat hi chu Setana pawh hian hmanraw pawimawh takah a hmang tih kan ramah hian a lang reng. Piangthar da leh kan tih ang te an tam em em na chhan chu, a bulthumah chuan inthlahrunna dik lo hmang in Setana’n a phuar tlat vang a ni. Setana hi dawt a mi puh/hek ching, dawt hmanga inti milian a ni.

Kan pianthar hian nausen pianghlim ang deuh kan nihna lai a awm a, thil zir tan ang lek kan ni. Tawngte, kalte, hlauhawm leh awm lo te, nundan tha te kan zir tan a ni. Nausen thanglianlai ang bawkin thil tihsual palh (tihluih deuhte) pawh a awm ngei ang chu, mahse kan than ti thuanawptu ber mai chu, min kaihruaitu leh chhawmdawl tu ber tur, min zirtirtu  Thlarau Thianghlim leh rinna a lo puitling tawhte (famkim tawh tihna ni lovin) hnaih ngam/duh lohna kan nei tlat mai thin hi a ni. Kan nausen puite bulah bawk kan va inkhualtelem leh mai thin. Hei hi keini mizote chuan hriain i inveng  tlat ang u! Thil kan lo tihsual palhin Kristaa kan nihna thar hi a bo lo, amaherawhchu inchhira sim a, a hnen lam kan pan a, Pathian Zaidam leh Ngilnei, Khawngaihna ngah tak hnena ngaihdam dil hi chu kan damchhung kan tih tur niin a lang (tihdanglama, taksa thar nen a kaihthawh kan nih hma loh zawng kan famkim dawn si lova!). Kan pianthar hma pawh a min ngaihdam chak zek zek tawh Lalpa chuan, kan pianthar hnu lek phei chuan a fa inchhira inlamlet te chu a va ngaidam nasa dawn tehlul em! Chuvangin, kan inthlahrunna kal pel in, kan thatna tur tih hria in, Pathian leh a Kohhranho (biakin tihna a ni kher lo) i hnaih hram hram ang u. A puitling zawkte pawh in Kristaa nausen, naupang zawkte hi an tluk palhin dem lovin, inthlahrung lova kan bula an awm theih nan tan i la hram hram ang u khai!

A pahnihna ah chuan inthlahrunna hi mahni inrintawk lohna, mahni nihna hriatchian lohna, mahni inhmuhhniamna avangin a awm thei. Hetiang zawng a han thlir chuan Kristaa nunthar la nei lo te hi chu inthlahrung dik dek awm an ni a (an inthlahrung lem hlei lova), a zaktheilo lo, a pawr pawr ah te chuan an la tang zawk ni tein a lang thin, an zahpuiawm reuh viau! Piangthar tawh pawh, Kristaa a nihna leh chanvo la hrechiang lote chu inthlahrung takin, dawihzep takin, hlauhnain an nun an la hmang thin. Pathianin hlauhna thlarau min pe lova, Kristaah chuan ropui taka ngamtu, chi thlan, lal puithiamho, hnam thianghlim, Pathian mite kan ni asin!

A nihna takah chuan inthlahrunna nei miah lo anga lang, pawr deuh deuh, chapo deuh, zaktheilo deuh te hi, an chhungril han bih chian chuan mahni insit tak, hlauhna hlir a khat, mi dawihzep, mi khawngaihthlak tak tak te an ni duh khawp. An mize tak leh nihna chhuan tur leh belhchian tur awm bau lo chu miin an hria ang tih hlauin an inhrosak khalh a, hmaikawr phenah an biru thin.

A lehlamah chuan mi inring tawk, Kristaa an nihna leh chanvo hria, an chaklohna leh theih zawng pawh chiang taka hria, nun hlau chuang si lote hi i lo bih chiang ve ngai em? An bula awm a nuam a ni. Competition a awm lo, an nihna chawisang turin midang an rahbeh kher a ngailo, an ‘aw’ chu aw niin an ‘aih’ chu aih a ni mai, hmaikawr phenah an biru lo, an chak lohna zep an tum lova, tanpui an ngaihna an pha hek lo va, hawihawm takin midang an hmachhawn thei thin; an huaisen a ni. A tawi zawngin an nihna leh dinhmunah an chiang a ni. Huaisenna hi hlauh neih loh lam a ni lova, hlauhna karah pawh thil dik leh tha chu tihngamna hi huaisen dik chu a ni. Mahni nih loh anga lan tum/duh tlatna hi chapona a ni a, Pathianin a dodal! Tuna kan dinhmun hi a nih ang anga kan pawm ngam loh chuan hma a sawn theih loh. Zofate i in bihchiang ang u! Chapona hi chi hnih a awm a: nihna dik tak aia inhmuh/insawi len leh nihna dik tak aia inhmuh/insawi tet. A khawi zawk ah hian nge i tel ve le? Mi inthlahrung kan tihte hi Pathianin an nihna a sawi aia inhmu hniam an ni mai lo maw?

A tawp berah chuan heng zawhna kumhlunte hi mitinin kan chhan theih theuh a pawimawh: Tunge i nih? Khawi atanga lo chhuak nge i nih? Khawiah nge i kal dawn? Enge i damchhan? Lalpa’n malsawm theuh che u rawh se!