Good Leadership

Rev. H. Lalthlamuana

Thuhma
Ka sawi sual a awm leh min correct mai anga, mahse pawl hruaitute tan a tlangpui thu chuan thil tangkai a nih ka ring ve hrim hrim a ka han puak chhuak ve ange. Born leader lo lutuk si hian leadership hi ka chelh ve nual tawh a, lehkhabute pawh la khawmin kei pawhin Mizo tawngin bu pante chu ka published tawh nghe nghe asin.”Leadership is for others” tih hi min kaihruaitu atana ka hman ve ber a ni.
Read More

BANGALORE-A AWMTE LEH LO AWM TURTE TANA HRIATTUR PAWIMAWH

Zirna sang zawk zir zawm tur leh hnathawh tur ngaihvena Zoram lam atanga lo kal te, Bangalore Mizote chuan kan lo lawm hle che u a. In tihtum theuh tluang taka in tih theih zel kan beisei e. Nakin zelah pawh a Mizote tana chenna hmun nuam a nih zel theih hi kan duhthusam a niin, him tak leh buaina tawk lo a kan khawsak ho dial dial hi kan a tul a, Mizoram ang maia khawsa lo a, hnamdang ram a nih ang ngei a Mizote hian khawsak dank an thiam leh hriat hi a pawimawh em em a ni. Helai hmuna kan khawsak ve kawngah hian fimkhurna tur tam tak a awm a, hengte hi hria a zawm hram turin mi zawng zawng kan in ngen e.

Zirlaite tan

  1. 1. Admission chungchang: Zirlai admission zawng apiang te mahni inbuaipui theih hram tum tur. Midang kan inpuih tir a nih chuan, ei leh in te, veivahna senso te, form man leh thiltul dang tihna te kan tum sak tur a ni.
  2. 2. Hostel/School/College dan chungchang: Zirlaiten kan awmna hostel/school/college/institution dan leh inkaihhuaina te ngun taka zir a, hria a zawm tur a ni. Campus chhung a khawsak dan tur leh incheina an neih dan te, ngun taka zir a, mahni duhdan leh a hleihluak bik a awm leh inchei loh tur. Mahni mai ni lovin hnam timualphotu kan ni thei. Harsatna ah te, chhuah tul ah te, thuneitute hriattir a, an phalna leh thurawn te ngaihchan hmasak a tha. Kan zirna kan tihthat hian hnamdangin min hmusit ngailo ani tih hriat tur a ni.
    1. 3. Guardianship chungchang:

a) Zirlai hostel-a awm leh awmlo te pawhin guardian neih a tul thin a. Guardian atana kan hman turte nen inbiak fel a, an remtihna lak hmasak zel tur a ni.

b) Hostel-a awm ten chawlh hlek apianga inhruaichhuah leh riah chhuah beisei loh tur, tul tak thil a nih loh chuan. Tin, Guardian te leh Hostel warden te remtihna la hmasa lovin tumah riah chhuah/zinchhuah loh tur a ni.

c) Guardian-te tibuai lutuk lo zawng a khawsak thiam a tha. Damloh thilah pawh inenkawlna chu intum theih hram hram tur. Min buaipui tute senso te pawh pek a tha.

d) Zirlaite guardian-te ina kan khawsakin, felfai taka awm a, an mitmei ven thiam a tha hle. Entirnan, Zuk leh hmuam, ruihtheih thil dang tih te, tlai tak tak thleng a lenchhuah te, thiante ina hruai luh chungchangah te, inchhung bungraw hman ah te, leh thil dang dangah.

e) Guardian te ina kan awm in, an chhungkaw inrelbawlna kan tibuai tih hriain, engkimah mahni kan intodelh ve tur a ni. Ei leh in man te kan pe ve thin tur a ni. Tin, guardian te chu institution chhung a awm an nih chuan ‘mikhual thlen man’ kan pe tur a ni.

f) Zirlai, mahni a inluah te leh hostel-a awm te hi zirlai ve bawk an nih avangin Guardian atan hman loh tur a ni. Tin, school leh college thenkhatte phei chuan naupang tak te chu guardian atan hman an phallo bawk a ni tih hriat tur.

 

Zirlai inluah/PG a awm te tana hriattur

a) Zirlai, mahni in emaw thiante nen emaw, inluahin emaw, PG ah emaw kan awm a nih chuan, In neitute leh thenawm khawveng te tana ninawm leh hnawksak zawng a khawsak loh tur. Hnamdang tena an ei leh an tih theihloh chu insum ve mai tur a ni. Mi ramah, hnamdang karah, sakhaw dang karah kan awm a ni tih i hre reng fo ang u.

b) Inluah man/PG awm man leh thildang pek ngaite a hun takah pek thlap thlap tur a ni.

c) Inleng neih leh thian kawm chungchangah te, mahni lenchhuah chungchangah te, in neitute leh thenawmte harsatna thlentu nih loh tur .

d) Kan thiante an ni emaw, inluaha khawsa te riahchilh emaw thlen chilh emaw loh a tha. Harsatna tam tak, an zirna lamah te, an ei leh in ah te, leh an inluahpui te hnenah te, kan thlen thei a ni tih i hria ang u.

Nun Phung leh Incheina chungchang

a) Mi tupawhin, Bangalore-a kan awmchhan hriat reng a tha. Zirlai kan nih chuan, kan zirlai aia thildang ngaihpawimawh neih loh tur. A zirlai aia thildang ngaipawimawh mi chu a inchhir thin.

b) Hnamdang kawm leh biak chungchangah, fel tak leh mawi taka biak thin a tha. Chutih laiin an zuam theih tur zawngin biak loh tur a ni.

c) Mahni hnam tihdan hre rengin hnamdang te nunphung kan zah tur a ni a. Kan ram leh thiante chunga kan infiamna ang te hi hnamdang te chunga kan tih remlo tam tak a awm tih hriat tur.

d) Incheina chungchangah, mawi tak leh felfai taka inchei tur. North East mi te kan incheina a uchuak hlek thin a, hetiang avang hian zirna hmun tam takah admission kan tan a harsat phah tawh a ni. ‘Ka incheina chu ka thu’ tih ngaihdan mawl tak a awm thin. Midang, sakhaw dang, hnam dang tana thalo leh huatthlala a nih chuan ‘hnam pawikhawihna’, a ni tih i hre chiang ang u. Hmeichhia te awmdan leh incheina hian hnam nun a tilang hma hle. Hnamdang mipa te tana zuamawm tura inchei loh tur.

e) Hostel/PG a awm ten warden te hriatpui lohin mikhual thlen loh tur, mahni chhungte ngei pawh ni se, mipa leh hmeichhia thlen pawlhloh tur a ni.

f) Mizo ten thil chi hrang hrang an buatsaih leh hman tur thilah a theih ang angin telve tur a ni a, chanvo hrang hrang inpekah tlawmngaia hlenchhuah zel tum a tha.

g) Mizo Hnam timualphotu nilovin a tihmingthatu nih theuh i tum ang u.

Zirlai nu leh pa leh Khualzin te tan

a) Kan fate tan guardian kan ruat a nih chuan, discipline chungchangah te, pocket money leh thildang dangah, guardian te kuta dah chin te thliar fel a tha. An nungchang a chhia a tha dawng thei tura inhawn tur.

b) Thil inthawn chungchangah mi tlawmngai turin kan inbeisei  thin a. Thil fun te tham pawh nise, thildang nen alo nih chuan a bukte a lo ti rit ve a, a kengtu tan chuan buaipuiawm leh chawibelh theihna a ni. Chuvangin, thil inthawn chintawk hriat a tha. Midang tlawmngai tura beisei lovin, mahni tlawmngaiin midang harsatna siam i pumpelh ang u.

Bangalore-a zin tur reng reng te, mahni intodelh a tha a. Thlenin tur atan chhungkua te kan beisei a nih chuan, a hmaa inbiak lawk a tha. Tin, zirna hmuna awmte an nih chuan ‘mikhual thlen man’ an tih ang zat te pek tur a ni. Mimal a kan thleng a nih chuan ei leh in man te pek ve tur a ni.

Comedian Search

“Chawngkhum dân tlâng huat loh”!!! Zan tam tak chu Zoram lama ka thiante ka biak châng apianga min chhânna chu “Comedian Search kan en a, kan hlimpui lutuk” tih emaw “Comedian Search kan en a, zanin chu kan inkhawm lo mai” tih a ni tlangpui. Fiamthu hian min tihhlim mai bâkah, mihring nuna thil pawimawh tak a ni. Ram pawna kum sawm chuang kan awm bo ve tak hnua ka thilhriatchhuah thar pakhat chu Zofaten fiamthu kan lâwm a, kan ngaihhlut ang tluk hian hnam dang ho hian an uar ve em em lo. Mizo awmkhawmna tawh ah chuan han nuih huah huah te, han infiam bawrh bawrh te hi thil awm ve ngei ngei a ni tlangpui. Zoram cable operator changtlung takin hetiang rilru pu a intihsiakna an buatsaih hi an fakawm khawp mai.

Keima rilru phak tawk tein kan ngaihtuah chet chet a, Zoram, Kristian ram kan tihah hian, intihhlimna leh khawvel thil tam tak kan ngaihhlut ang hian sakhuana leh hmasawnna dangte hi ngaihhlut nachang hria ila kan chhungkua, khawtlang leh ram hian hma a va sawn nasa dawn êm! Mahni hmazawna mawhphurhna kan neih theuhte hi rilru leh tihtak zet a kan hlen theih chuan changkanna kawnga rahbi pawimawh tak kan rap a lo ni. Zirlai chuan a mawhphurhna a hriat a, TV, mobile, internet leh thil hlimhlawp ringawt a a rilru a pek loh chuan mihlawhtling tak a ni ngei ang. Chutiang bawkin nu leh pa, zirtirtu, sawrkar hnathawk, sakhaw rawngbawltu leh hnathawh hrang hrang nei ten kan ko a innghat theuhte kan hlen chuan kan thawh hlawk hlawm tlang hle ang.

Fiamthu inthawhsiakna (Comedian Search) kan neih ang hian, “Inkhawm peih Search”, “Pathian thu awih Search”, “Lehkha zirpeih Search”, “Mitlawmngai Search”, “Mifel Search”, “Kristian thalai tha leh inpe Search” te hi han nei dawn ta ila, thlan tur kan awm tam viau ang em? Anih loh pawhin “Mi awm tha duh lo Search”, “Sakhaw ngaihsaklo Search”, “Pathian Biakbuk thleng ngailo Search”, “Mahni hmasial Search”, “Kohhran hruaitu te rel ching Search” emaw te han nei dawn chiah ila, hetiang a tel ve tlak hi kan tam viau ang em? Kohhran pum ang emaw Kohhran Thalai Pawl ang emaw Kohhran Hmeichhe Pawl ang emaw ten hetiang “Search” hi kan neih fo a, mithâ te chawimawina châng leh dawmkan, zilh, fuih leh puih ngâite kan tanpui fo chuan khawtlang leh kohhran tan kan va thawhhlawk dawn êm! Midangte sawisel a, ho lam taka “Search” nei satliah mai lovin leh chumi khami chu inkhawm a ngaihsak lo ti ringawt lo hian an mahni In ngeiah tlawhchhuah tum ila, enge harsatna a neihte zawhfiah a, tanpui a ngaihna laiah te pui thei tura kan inhuam tlat chuan midang tan malsawmna kan va ni dawn êm!

Kristian tha chuan a nunah a lantir thin. Kohhran mi ka ni inti ve si a, inkhawm leh sakhaw ngaihsak miah lo, chhiatni thatni chauha kohhran bel mi ka nih chuan ka nunah “Search” tur ka la ngah hle tih a hriat a. Khua a tlai hma a, mahni nun inenletna leh insiamthatna kan neih hi kan la inchhir lohna tur pakhat a ni. Kan nitin nunah “Isua Search” neiin Ani chu kan nun kaihruaitu, kan model lo ni deuh deuh rawh se.

Robert Faustin (Bâttê-a)
Shillong

Globalization leh Zofate

Zoram hi i vei ang u. Ka ti leh pek thin ang, i vei ang u. Tirhkoh Paula tawngkam takin han tan phawt ila, amah Paula tluk vang ni lovin (A hming awmzia ‘te’ emaw ‘langthamlo’ tih erawh hi chu ka inhmehbel ngam mai thei). Globalization hi Mizoram leh zofate tukverh (leihkapui chu kan la ti ngam lo ang chu) atangin han thlir dawn ila. Sawi em em pawh ngai lovin globalization awmzia chu kan hre vekin a rinawm. A khawvelah kan cheng mek bawk a. Amaherawh chu kan sawitum a inpersan loh nan tlem chu han thailang ve ila.

Globalization chu khawvel hmun hrang hranga thil thleng mekte thil pakhata han suihkhawm tumna (process of integration) ti ila, a sual tampuiin a rinawm loh. Eng thil nge or thilte nge tih takah hian mithiamte pawh an ngaihdan a inang lo nuk mai. A tlangpuiin group hnihah an then theihawm e. Pakhatna ah chuan globalization hi khawthlang ram (developed countries) economic dinhmun leh kan (developing and underdeveloped countries) economic dinhmun thuitaka an inkungkaihna hi a ni e an ti. He ngaihdan atanga thlir chuan globalization chu ‘a phenomenon’ tihna a nih chu. Pahnihna ah chuan globalization hi khawtlang ram economic dinhmun mai ni lovin an culture, politics te leh thildang zawng zawng ten kan dinhmun engkim mai a rawn nghawngna hi a ni ti an awm bawk. Phenomena a ni ve leh thung. Ka ngaihdanah chuan a dik ve ve mai a, han thenhrang chiam pawh hi awmzia vak a neiin ka hre lo. Economist ten an thlirna atang chuan a dik viau mai thei. Chutiang bawkin midangten anmahni field atang an thlir chuan a dik ve leh tho mai. Thenhrang thlipthlep lovin a vai hian pawm vek mai ila a sam phian ang. A enga pawh chu lo nise, khawvel hmunkhata thil thleng chuan a lehlam hmunkhata thil thleng tur leh turlo chu a kaihruai a ni deuh ber mai.

Globalization hi thil tha tak mai a nia. Global common market, worldwide financial market, worldwide productions te kan lo tawng ve ta a. Chu mai nilo, health policies pawh a global vek mai tawh a. Information and technology hi hmanrua a nih lain global information technology system hi khawvel tina thehdarh a ni nghal a. Adidas ad TV-ah kan hmu mai ni lovin, adidas pheikhawk lei turte pawh kan hmu pha ve zel mai. Levis jeans te kan lo ha ve a. Tin, dell computer te pawh kan lo nei ve reng tlat. IT sectors leh BPOs a hnathawk mek te pawh kan awm. Mahse globalization hian hmailehlam (the other side) a nei vet lat. Pakhatna ah a chunga kan sawi zawng te khi neih phak chu sawi loh, hmu phak miah lo an awm. Thi leh thau pawlha hah taka hnathawk te tan phei chuan a na khawp ang. Nei pha inti ve te pawh hi kan thulo khawp mai. Lei thei, thawk thei kan inti viauin a lang, mahse sal ang lek kan lo ni. A chhan chu engkim mai kha developed ram atanga control vek a ni sia. An idea kalpui pakhat chu win-and-win policies a nia, win-and-lose a awmthei lo e an ti. Mahse, win-and-win huam china awmphate pawh hi sal chhawrin an chhawr sia. A pakhat phei hi chu sawingaihna a awm lo. He globalization khawvelah hian Zofate hi kan cheng ve mek a nia. A then chuan neo-colonialsim an ti.

Khai le, kum 1947 ah India chuan political independence a hmu a, ka hriatsual loh chuan kha mi hnulama kan kalpui chu mithiamte sawidanin Nehruvian socialism a ni e an ti. Hei hi economic system leh thil kalphung hrim hrima kan lo kal thin dan niin an sawi. He kalphungah hian ramchhung retheiten hmun an chang thin niin an sawi bawk. Amaerawh chu 1991 a Manmohan Sighn prime-minister a nih atang khan India ram chuan neoliberalism an tih mai thin economic liberalization chu a lo hmang tan ve ta a. Ti chuan company leh industries (MNCs) te chu government kuta awm lovin mimalin an lo enkawl tan ta a. Privatisation an lo ti ta ni. Political independence kan hmuh hnu atanga kum 50 tling tawk tihah colonialism ah kan lut leh tihna a nih chu.  Retheiten hmun an chang ta lo. An changlo satliah mai ni lovin, an retheihna te chu a nasa tial tial mai. Changkanna, hmasawnna (development) scheme leh plan hmingin in leh lo an laksak a, a tlangpuiin industrial site atan, nimahsela a changkanna tak tak an sawi kha chu an tem pha miah lo. India sorkar tan chuan hlawkna lian tak a ni ang. Mahse mithiamte sawi danin zaa sawmpanga chauh hian a hlawkna tak tak an tel a, a dang zawng tan chuan engmah lo mai a ni e an ti. Chuvangin retheite tan chuan globalization leh changkanna tih vel chu myth a lo ni ta.

Mizoram hi chu kan la ziahawm viauin a lang na a, awm mai mai thei kan ni tawh lo. A chhan chu kan pan mek a vangin. Globalization hi sual a ni miah lo, kan hmangthiam zawk turah ka ngai. Kan duhloh theih pawh a ni hek lo, min nangching tho tho. Enge kan tih tak ang le? Pakhatna ah chuan (a pawimawh dan ni lovin, rilrua awm kan sawi hmasa mai ni e), zofate hi globalization nena inchawih tur hian i zir phawt mai ang u. Ngaihtuahna fim tak i seng ang u. Kan thlir liam leh mai mai thin a, a fuh ber lo e. Mahse, he kan zirna kawngah hian tlukchhiatna chu a awm reng. Amah globalization idea, market-oriented or job-oriented hian i zir lo ang u. Hei Bangalore ah pawh a tam zawk chu zirlai kan nia. Engineering line hrang hrang te kan zir a, science line hrang hrang te nen. Mahse a pawimawh bera chu kan thiamnate hian nakina hna kan thawh hunah midangte a pui ve thei ngem tih hi a ni zawk e. Sumdawng rilru pu run lovin taima takin i zir ang u. Entirnan, Mizoramah natural resource emaw, resources hrim hrim lo nei tai la, sorkar chuan company hnenah a pe leh mai ang. Ti chuan an ni chuan an rawn privatize leh mai bawk ang. MNC phei hi chu India sorkar hian a biakchhiat ngam loh hmel sia. Globalization hi kan dang theilo kan tih tawh kha. Chuvangin heng MNC shareholders leh collaborators ni thei kan awm chuan a lawmawmah ngai ila, kan awmngang lo ni pawhin an mi rawntlak ni tura mithiam nih i tum ang u. Intellectually prepared-in i awm ang u.

Tin, chutianga dinhmun pawimawh tak zofaten kan lo vawn a, policy makers te kan loh nih hnu pawh hian a la tlukchhiat theih tho mai. Mahni ram mipuite ngaihtuah lek lovin a duham ve theih tlat. Chu tiang a nih vaih chuan kan ramah retheihna kan ti pung dawn a ni mai, mahni invur lawih siin. Hei mimal in tihlawm tumna ni lo se, kan pastor pakhatin a sawi ve ziah materialism hi globalization ina a ken tel pakhat a nia, a pawimawh hle. Tangka leh tangka ina a leitheih thilah kan innghat lutuk thin a. Sawitawh ang khan market-oriented deuh hian a chet ve theih tlat. Material hrim hrim hi thil sual a ni hauh lo a, mahse material kan ngaisang leh kan duh luat vanga midangte kan nekchep fo hian Pathian lung a awi lo thin. Kan hmelhirat te, kan thiante leh kan biakthat zawngte hi mi hausate (tangka ngah,  engvanga ngah tih hriatloh) chauh an nih chuan materialism ah kan la awm fo tihna a ni. Chuvangin intellectualists mai ni lovin Lalpa thih mi an pawimawh leh ta. Lalpa thihna tlang atang lo chuan materialism hi kan hmang sual fo thin. Zofate hma kan sawnna zelah hian kan ram, kan hnam damna tur i ngaihtuah hram hram ang u.

Bangalore-a lekha zir tumte tan

Zirna avang leh eizawnna avangtein zofate hmun hrang hrangah kan darh ve ta nuk mai a. India ram khawpui ber Delhi tih loah phei chuan Bangalore hi Zohnahthlak awm tamna ber  niin, a kum telin Mizo pawh an pung deuh deuh zel a. Kuminah pawh  engemaw zat chu lo awmbelh leh ngei pawh beisei a ni a. Chung ka zirlaipui he khawpuia lo zir ve tumte tana malsawmna kawngkhat tal thlentu ka nih ve theih mial taka tiin ka theih ang angin Bangalore zirna lampang han luhchilh kan tum ang e.

I. Bangalore leh a chhehvel:

India rama khawpui thangchak ber (Fastest growing city) leh Technology khawpui (Silicon valley of India) an lo tih hial ‘BANGALORE’ hi khawpui naupang tak kum 1537 vela hmuhchhuah chauh a ni a. Nimahsela, heng a naupanna te hian a ropuina a tihdal phah chuang reng reng lova. A khawthleng a mawiin a ram sik leh sa boruak thuah pawh duhthusam a ni ringawt mai.  Ami chengte lah an hawihhawmin, engtik lai pawh hian an hlimsar reng thei a, biak vel pawh an nuam em em a ni. Tihian ka ngaihtuah thin a, keimahni duhthu ngei hian khawpui hi han duang chhin dawn ta ila, Bangalore khawpui ang tho hian kan siam leh mai lo maw? tiin. Chu chu, he khawpui mawina lo tem tawhtute ngaihdan pawh a nih ve tho ka ring thin.

Nikum atang khan khawvel khawpui ropui ber berte ina an neih thin, khawpui ropui nazawngin an neih phak loh Metropolitan city ni turin, lei hnuai rel kan tih mai thin ‘Metro’ chu leichungah zawk an buatsaih chho mup mupin kum 2012 a zawhfel hman tura ruahmanna siam a ni a. Chumi an sak zawh hnuah phei chuan engtiang taka ropui nge a nih ang tih hi ka mitthla lawk thiam hrih lo. Tin, kumin kumtir mai atang khan India rama (Asia ram pawh a ni hial zawk lo maw?) shopping mall lian ber ‘Mantri Mall’ pawh mipui dawr theih tura peihfel a ni a. Hei pawh hi Bangalore nawmna leh ropuina belhchhahtu a ni. Nimahsela, khawpui naupang tak a nih avang hian Historical Monuments hmingthang hmuh tur chu a awmlo ve angreng hle a, hemi kawng thuah chuan chhuan tur a awm meuh lo.

Information Technology khawpui a ni kan tih angin hmun changkang leh nuam tak tak tlawh tur a tam hle mai a. Chung zinga mi ten an tlawh zin ber chu intihhlimna hmunpui an tih mai ‘Wonderla’ an tih hi a ni a. TV a kan hmuh thin intihhlimna zawng zawng ang hi a kim vek ti ila ka sawi sual lutuk ka ring lem lo. Chubakah khualzinten an tlawh hmaih ngai hauh loh chu Glass veka an hung pangpar huan mawi tak ‘Lalbagh Botanical Gardens’ an tih hi a ni a. Hei hi khualzinte hiptu ber pakhat a ni. Chulo pawh hmun hmingthang leh nuam tak tak India rama inchhawng sang ber tih te khawpui chhung atanga hla vaklo tlang mawi leh nuam dangdai tak ‘Nandi Hills’  an tih te a la awm teuh a, ka sawi seng rih lo a ni ber e. Heti khawpa nawmna chitinrengin a bawh a nih avang hian foreign atanga tlawhtu pawh a nei awl lova. Weekends leh holiday nikhua vela sap, khawchhak leh negro thalai te nena boruak thiang nuam taka kara he khawpui nawmna chen tura tlaini han len vel chu a hrehawm hran lo hle. Amaherawhchu, vanduaithlak takin Mizoram House a la awm rih lova, tunah a ruhrel a awm tan mek chauh a ni.

Bangalore-ah hian Zohnahthlak tak hi sanghnih chuang vel kan awm tawh niin an sawi thin a. Chung Zo hnahthlak rual thuikhawm tur chuan pawl chak tak pathum B.M.A (Mizo welfare kengkawhtu ber), BMCF (Mizo kohhran enkawltu) leh MSA, Bangalore (Zirlai pawl) a awm a. Chawlhni tlai dar 3:00 apiangin hmun laili takah Mizo zawng zawng huapa inkhawmna a awm ziah a. (Nipui nikhuaah chuan inkhawm hun hi tih danglam zeuh zeuh a ni.) Chumi hma dar 1:30 ah mi thahnemngaiten BMCF Prayer Cell bultumin tawngtaina hun an hmang ziah bawk a. Chumi zawhah inkhawm tan hun hma thleng Pathian faka zaihona hun leh sharing huna hman thin a ni bawk a, a hlawkthlak thin hle.

II. Zirna sikul tha zual te:

Bangalore mite reng reng hi zirna ngaisang  hnam an ni a. ‘Bangalore city is the city of education’ tih pawhin an lo sawi hial thin a ni. Kan article ziah hunin a zir tawh loh avangin Mizo Quata hmanga Engineer zir tumte tan leh Asia rama Law school tha ber NLSIU a luh tumte tan chuan kawng a tlai tawh a. Nimahsela, hengte tello pawh hian zirna sikul tha tak tak tam tak a la awm teuh tho a. Chung zinga a langsar zualte leh Mizo hovin an bawh tam deuh admission tih nana la tlailo nia ka hriatte chu ka theih ang angin tarlan kan tum ang a. Nimahsela, Chanchinbu pangngaia tihchhuah tur a nih avangin a sei lutuk loh nan a pawimawh zual chauh ka`n tarlang zuai zuai mai ang e:-

  1. St. Joseph College : Roman Catholic institution a ni a. Mizo Bangalore-a lehkhazirten an bawh tam deuh ber pawh a ni. He College ah hian line hrang hrang – Arts, Science, Commerce, BCA, BBM, BBA, Journalism, Bio-Technology leh a dang tam tak a zir theih a. A lut duh tan hun a la tlai lovin, June thla vel atangin Admission an hawng tan thin a, a tlangpuiin degree course zir tur tan chuan a chhe berah pawl 12 Second a pass chin tal an duh thin a ni.  No 1 atanga No 5 thleng hi an course offer leh admission tih hun a inang tlan deuh put avangin ka rawn tarlang nawn tawh lo mai ang. A chanchin kimchang hre duh tan :

Office              :           080 22211429

Principal          :           080 22272299

Website           :           www.sjc.ac.in

  1. Mount carmel:

Telephone Number : +91-80-22261759

Tele Fax Number : +91-80-22286386 (Googles a college hming chhut tawpin an website a hawn vek theih a, ka rawn tarlang lo mai.)

  1. Jyoti Nivas:

Phone Nos:
Degree  Block               :25530137
Post-Graduation Block :25502143

4. Khrishtu Jayanti College:

Tel: 080 – 28465611 / 28465353 / 28465770

e-mail: kristujayanticollege@vsnl.com

www.kristujayanti.com

5. BISHOP COTTON WOMEN’S CHRISTIAN COLLEGE:

Tel:+91(80) 22212933;  +91(80) 22129880; +91(80) 56955377

Fax:+91(80) 22100512

E-mail:bcwcc@blr.vsnl.net.in

Website :www.bcwcc.org

6. Garden City College : Garden City College hi College lian leh rintlak tak a ni a. A hmaa mite ang bawkin admission tih hun hi a la tlai lova. A college mala Course offer nei tam ber a niin, zirtur thlantur pawh a tam hle a. A course offer te a hranpain ka rawn tarlang lo mai ang a, hrechiang duh chuan an website ah kan en mai dawn nia:

Phone : +91 80 25288831

Website : www.gardencitycollege.edu

7.K.L.E. Society: K.L.E. College ah hian B.M.A. hmalaknain nikum atangin Mizo an awm tan a. Bangalore-a College tha leh changtlung ber pawla ngaih niin Institution that zawng tehtu sang ber NAAC pawhin Grade sang tak ‘A Grade’ a pek hial a ni a. Chuvangin seat chan a har deuh hlek a. Mahse, division pangngai deuh tan chuan seat chan loh a hlauhawm chuang lo e. A course pek theihte- Law, Pharmacy, Bio-Technology, B.D.S., Journalism, B.A., Hotel Manganent, B.C.A., BBM etc te a ni. Admission hi a tlangpuiin June thla atangin an hawng tan a ni.

Contact Details:

K L E Society, Bangalore

Bangalore. Pin Code, 560 010. State, Karnataka. Phone, 23325020. Fax, Data Not Available. E-mail, Data Not Available. Website, www.klesociety.org …

8. C.M.R Management Studies: CMR Institution hi institution lian leh changtlung tak a ni a. A campus a nuamin, a zirna pawh a pangngai hle a. KLE leh Garden city College-a course an pek theih ang chu an pe ve thei deuh vek a ni. Hrechiang duh tan:

CMR Institute of Management Studies; No.2, 3rd ‘C ’ Cross;

6th ‘A’ Main, 2nd Block

HRBR Layout,

Bangalore- 560 043,

Karnataka – India

By Telephone : 25426177, 56971348, 55353899

By E-mail : info@cmredu.com

  1. Bangalore management academy: Bangalore Management Academy hi India rampuma management zirna tha ber pawla sawi a ni a, heta lut thei ngatte phei hi chu mahni tawkah an induh ve hle thin a ni.

Bangalore Management Academy (BMA)

#17, Ashirwad Towers, Doddanekkundi Cross,

Marathahalli, Mahadevapura Ring Road,

Marathahalli Post,

Bangalore – 560 037

Tel: +91-80-2853 3132 / +91-80-42116524

Fax: +91-80-2853 2099

  1. Ramaiah College: Ramaiah College hi Bangalore-a private college         changtlung ber pawl a nin line hrang hrang zirtur a tam hle a. Hrechiang duhtan:

www.msrit.edu – 080 2360 6934 – More

www.msrcasc.org – 080 3600966 – 1 review

www.msrmc.ac.in – 080 23602079 – More

www.msrit.edu – 080 23600822 – 1 review

Ph: 080- 23602926 / 65708015

E-mail: info@msrcl.org

  1. Presidency Nursing College: Bangalore-a nursing zirna lar ber leh Mizoten an bawh tam ber a ni a. Hrechiang duh tan:

Contact For Admission

Presidency Nursing College

K.J Joseph, Manager

9847262161(Kerala) 09845277557(Bangalore).

  1. Christ University: Bangalore zirna chungchang sawi nikhuaa an sawihmaih theih hauh loh chu Christ University College chanchin hi a ni a. College tha leh changtlung tak niin, luh pawh a harsa em em a. He College-a Law/BBM/BBA zir tur hi chuan Entrance Test paltlang a ngai a. April ni 25 atang khan Application form an pe chhuak tanin May ni 20 thleng thleng submit theih a ni a. Kan lut duh a nih chuan bawhzui vat a ngai a nih chu. Hrechiang duh tan:

Address: Christ University, Hosur Road, Bangalore – 560029, Karnataka, India

Phone Numbers: +91 80.4012.9100, +91.80.4012.9012 (IVRS)

Fax:+91.80.40129000

Email: mail@christuniversity.in

Website: www.christuniversity.in

Heng kan tarlante hi a lar zual chauh a ni a. Heta kan tarsan si loh Engineer, Medical, Law, Fashion, Computer, Arts, Science, Commerce etc tam tak zirna tha tak tak a la awm teuh a. A thui lutuk loh nan a tha zualte leh Mizoin kan bawhzual deuhte chauh ka rawn tarlang ta mai a ni e.

III. Zirlaite hriattur:

Mi thiamte leh mi thil chik mitten an chhut dan chuan Zoram economy eichhetu lian ber chu state pawna lehkhazirte hi an ni a. An sum deuh ral nasat ang hu hian Zoram tan an pulut tawk lo a ni an ti a. Heihi a dikna chen thui tak a awm ka ring a, phaia lehkha zir mekte leh la zir zel tur ten kan ngaihtuah chian viau a pawimawh. Mi tam tak chu nunphung leh lifestyle a inthlak nasat em avangin in adjust thiam lovin an tlukbo phah nual a, a pawi hle mai. A pawimawh berah chuan Mizo welfare a theih anga tam inhman a tha a, hei hi thu tha leh fuihna kan dawnna hnar ber a ni. Tin, zirna lamah pawh zirlaite engtiklaia min tanpui inhuam reng zirlai pawl MSA, Bangalore an awm reng a, tha taka an hmalakna tawiawm hi zirlaiten kan bat liau liau a ni. Anni hian zirlai harsatna neite an tanpui thinin lo kal thar turte an theih ang tawkin  kawng an lo kawhhmuh bawk thin a ni.

A pahnihnaa ka chah duh chu Mizo zirlaiten harsatna kan tawh lian ber chu English/Talking ah leh thla hmasa chhuaka ka rawn tarlan ngaihtuahna ril leh thuk neih (Creativity) ah hian a ni a. Hnamdang zirlaipuiten an ngaihtuahna mawi tak saptawng nalh taka an chham zuah zuah theih lain keini Mizote ve chu tim teuh chungin ka phun ri ve sar sar ngam chauh thin a. Chumi a nih avang chuan phaia lehkha lo zir thar tur te chu chawlh chhung reilote ah hian a theih anga nasaa English lo practice lawk turin ka chah duh che u a ni. A chhan chu tun thla khat chhungte hun in neih laia Spoken English Class te kala in lo inbuatsaih uluk phawt chuan in first day atangin tawngah confidence a pe che u ang a. Chu chuan in hmalam hun thui tak a hril ka ring tlat a ni. Sap thufingah pawh ‘A good beginning is a half ending’ tih a nih kha maw!

A tawpna berah chuan a tam thei ang ber Mizo Lehkhabu leh Chanchinbu lo keng thla thei ula ka duh. A theih phei chuan Student Outlook hi subscribe ve ngei ngei rawh u. Khulamah Mizo tawng lehkha chhiar tur avang dawn teh a nia. Saptawng lehkhabu hlir i  chhiar chuan i knowledge a zim tial tial palh ang e, chu chu keima experience atang ngeia ka sawi a ni e. Lalpa tih hi finna bul a ni tih hre reng la.

Phillipi bung 4, chang 13-a kan hmuh ‘Mi tuchak tuah chuan engkim ka ti thei a ni’ tia Tirhkoh Paula`n a lo sawi ang hian rilru paukhauh tak chungin i hmalam hun nangmah ngeiin huaisen takin sial tum la, a tawpah hlawhtlinna ropui tak i lo chan ngei theih nan ka duhsakna sang ber pawh ka hlan nghal bawk a che.

(He article lo ziaktu Tv. K. Remruatfela hi 2008-2009 session-a Synod Higher Secondary School atanga Pawl 12 pass chhuak niin tunah Bangalore ah 5 yrs course LL.B 2nd Sem a zir mek a ni.)