Zirna sang zawk zir zawm tur leh hnathawh tur ngaihvena Zoram lam atanga lo kal te, Bangalore Mizote chuan kan lo lawm hle che u a. In tihtum theuh tluang taka in tih theih zel kan beisei e. Nakin zelah pawh a Mizote tana chenna hmun nuam a nih zel theih hi kan duhthusam a niin, him tak leh buaina tawk lo a kan khawsak ho dial dial hi kan a tul a, Mizoram ang maia khawsa lo a, hnamdang ram a nih ang ngei a Mizote hian khawsak dank an thiam leh hriat hi a pawimawh em em a ni. Helai hmuna kan khawsak ve kawngah hian fimkhurna tur tam tak a awm a, hengte hi hria a zawm hram turin mi zawng zawng kan in ngen e.
Zirlaite tan
- 1. Admission chungchang: Zirlai admission zawng apiang te mahni inbuaipui theih hram tum tur. Midang kan inpuih tir a nih chuan, ei leh in te, veivahna senso te, form man leh thiltul dang tihna te kan tum sak tur a ni.
- 2. Hostel/School/College dan chungchang: Zirlaiten kan awmna hostel/school/college/institution dan leh inkaihhuaina te ngun taka zir a, hria a zawm tur a ni. Campus chhung a khawsak dan tur leh incheina an neih dan te, ngun taka zir a, mahni duhdan leh a hleihluak bik a awm leh inchei loh tur. Mahni mai ni lovin hnam timualphotu kan ni thei. Harsatna ah te, chhuah tul ah te, thuneitute hriattir a, an phalna leh thurawn te ngaihchan hmasak a tha. Kan zirna kan tihthat hian hnamdangin min hmusit ngailo ani tih hriat tur a ni.
- 3. Guardianship chungchang:
a) Zirlai hostel-a awm leh awmlo te pawhin guardian neih a tul thin a. Guardian atana kan hman turte nen inbiak fel a, an remtihna lak hmasak zel tur a ni.
b) Hostel-a awm ten chawlh hlek apianga inhruaichhuah leh riah chhuah beisei loh tur, tul tak thil a nih loh chuan. Tin, Guardian te leh Hostel warden te remtihna la hmasa lovin tumah riah chhuah/zinchhuah loh tur a ni.
c) Guardian-te tibuai lutuk lo zawng a khawsak thiam a tha. Damloh thilah pawh inenkawlna chu intum theih hram hram tur. Min buaipui tute senso te pawh pek a tha.
d) Zirlaite guardian-te ina kan khawsakin, felfai taka awm a, an mitmei ven thiam a tha hle. Entirnan, Zuk leh hmuam, ruihtheih thil dang tih te, tlai tak tak thleng a lenchhuah te, thiante ina hruai luh chungchangah te, inchhung bungraw hman ah te, leh thil dang dangah.
e) Guardian te ina kan awm in, an chhungkaw inrelbawlna kan tibuai tih hriain, engkimah mahni kan intodelh ve tur a ni. Ei leh in man te kan pe ve thin tur a ni. Tin, guardian te chu institution chhung a awm an nih chuan ‘mikhual thlen man’ kan pe tur a ni.
f) Zirlai, mahni a inluah te leh hostel-a awm te hi zirlai ve bawk an nih avangin Guardian atan hman loh tur a ni. Tin, school leh college thenkhatte phei chuan naupang tak te chu guardian atan hman an phallo bawk a ni tih hriat tur.
Zirlai inluah/PG a awm te tana hriattur
a) Zirlai, mahni in emaw thiante nen emaw, inluahin emaw, PG ah emaw kan awm a nih chuan, In neitute leh thenawm khawveng te tana ninawm leh hnawksak zawng a khawsak loh tur. Hnamdang tena an ei leh an tih theihloh chu insum ve mai tur a ni. Mi ramah, hnamdang karah, sakhaw dang karah kan awm a ni tih i hre reng fo ang u.
b) Inluah man/PG awm man leh thildang pek ngaite a hun takah pek thlap thlap tur a ni.
c) Inleng neih leh thian kawm chungchangah te, mahni lenchhuah chungchangah te, in neitute leh thenawmte harsatna thlentu nih loh tur .
d) Kan thiante an ni emaw, inluaha khawsa te riahchilh emaw thlen chilh emaw loh a tha. Harsatna tam tak, an zirna lamah te, an ei leh in ah te, leh an inluahpui te hnenah te, kan thlen thei a ni tih i hria ang u.
Nun Phung leh Incheina chungchang
a) Mi tupawhin, Bangalore-a kan awmchhan hriat reng a tha. Zirlai kan nih chuan, kan zirlai aia thildang ngaihpawimawh neih loh tur. A zirlai aia thildang ngaipawimawh mi chu a inchhir thin.
b) Hnamdang kawm leh biak chungchangah, fel tak leh mawi taka biak thin a tha. Chutih laiin an zuam theih tur zawngin biak loh tur a ni.
c) Mahni hnam tihdan hre rengin hnamdang te nunphung kan zah tur a ni a. Kan ram leh thiante chunga kan infiamna ang te hi hnamdang te chunga kan tih remlo tam tak a awm tih hriat tur.
d) Incheina chungchangah, mawi tak leh felfai taka inchei tur. North East mi te kan incheina a uchuak hlek thin a, hetiang avang hian zirna hmun tam takah admission kan tan a harsat phah tawh a ni. ‘Ka incheina chu ka thu’ tih ngaihdan mawl tak a awm thin. Midang, sakhaw dang, hnam dang tana thalo leh huatthlala a nih chuan ‘hnam pawikhawihna’, a ni tih i hre chiang ang u. Hmeichhia te awmdan leh incheina hian hnam nun a tilang hma hle. Hnamdang mipa te tana zuamawm tura inchei loh tur.
e) Hostel/PG a awm ten warden te hriatpui lohin mikhual thlen loh tur, mahni chhungte ngei pawh ni se, mipa leh hmeichhia thlen pawlhloh tur a ni.
f) Mizo ten thil chi hrang hrang an buatsaih leh hman tur thilah a theih ang angin telve tur a ni a, chanvo hrang hrang inpekah tlawmngaia hlenchhuah zel tum a tha.
g) Mizo Hnam timualphotu nilovin a tihmingthatu nih theuh i tum ang u.
Zirlai nu leh pa leh Khualzin te tan
a) Kan fate tan guardian kan ruat a nih chuan, discipline chungchangah te, pocket money leh thildang dangah, guardian te kuta dah chin te thliar fel a tha. An nungchang a chhia a tha dawng thei tura inhawn tur.
b) Thil inthawn chungchangah mi tlawmngai turin kan inbeisei thin a. Thil fun te tham pawh nise, thildang nen alo nih chuan a bukte a lo ti rit ve a, a kengtu tan chuan buaipuiawm leh chawibelh theihna a ni. Chuvangin, thil inthawn chintawk hriat a tha. Midang tlawmngai tura beisei lovin, mahni tlawmngaiin midang harsatna siam i pumpelh ang u.
Bangalore-a zin tur reng reng te, mahni intodelh a tha a. Thlenin tur atan chhungkua te kan beisei a nih chuan, a hmaa inbiak lawk a tha. Tin, zirna hmuna awmte an nih chuan ‘mikhual thlen man’ an tih ang zat te pek tur a ni. Mimal a kan thleng a nih chuan ei leh in man te pek ve tur a ni.
